Divanü Lügati't Türk İndeksi A

DİVÂNÜ LÜGATİ'T TÜRK İNDEKSİ A
DİVANÜ LÜGATİ'T TÜRK	BUGÜNKÜ TÜRKİYE TÜRKÇESİ
a	şaşalamayı anlatan bir edat· I, 39
aba	ayı· I, 86
aba	baba· I, 86
aba	ana· I, 86 bkz> ana, apa
aba başı	dağlarda yetişip dağlıların yediği hıyar gibi dikenli bir ot; yer mürveri, Cannabis sativa. I, 86
abaçı	umacı, bununla çocuklar korkutulur; ağır basma, kâbus· I, 136
abakı	bostan korkuluğu, I, 136
abalı	bir şeyi az görme ve azımsama zamanında söylenen kelime· I, 137
abarÑ	"eğer" anlamına şart edatı, I, 134, 399, 442; II, 209
abıdmak	gizlemek, saklamak· I, 216 bkz>abıtmak
abımak	gizlemek, örtmek. III, 250
abıtgan	daima gizleyen, saklayan· I, 154
abıtmak	gizlemek, saklamak, örtülmek· I, 206, 216 bkz>
abıdmak aç	aç, karnı tok olmayan, I, 75, 79, 387, 452. 453, 517; II, 227
aç	çağırma, ünde, ünlem edatı· I, 35
açı	yaşlı kadın, hanım nine· I, 87 bkz> eçi
açıg	nimet içinde yaşayış, I, 63
açıg	hanın bahşışı· I, 63
açıg	acı, acı olan her nesne; ekşi· I, 63, 279; II, 75, 299, 311; III, 272
açıglıg	bolluk içerisinde bulunan (kimse)· I, 147
açıglıg	ekşili, içine konanı ekşiten, I, 147 bkz>açıglık § açıglıg küp; içine konanı ekşiten küp, içinde ekşi bulunan küp·.I, 147
açıklıg tutmak	iyi gıdalar ile beslemek· I, 63 ,
açıglık	acılık· I, 150 bkz> açıglıg
açıgsamak	canı ekşi istemek· I, 279, 302
açıgsımak	ekşimek, acılaşmak· I, 282
açık	büyük kardeş, I, 64
açıkmak	acıkmak· I, 21, 190
açılmak	açılmak· I, 193, 194; II, 71, 122 bkz> açlınmak
açımak	ekşimek, (yara, vücut) acımak· III, 252
açınmak	doyumluk ve yem vermek, açınmak; açılmak; açar gibi görünmek. I, 199, 200
açışmak	açmakta yardım ve yarış etmek· I, 180
açışmak	ekşimek, acılaşmak· I, 180
açıtgan	daima ekşiten, acıtan, ekşitgen· I, 154
açıtmak	ekşitmek; acıtmak, I, 207
açlık	açlık· I, 114
açlınmak	açılmak· I, 256, bkz> açılmak
açlışmak	açılmak .I, 239
açmak	açmak; aramak; fethetmek, I, 163, 354, 358; II, 188; III, 18, 217, 234, 235
açmak	karnı acıkmak· I, 172, 283
açsamak	açmak istemek, I, 276
açturmak	açtırmak, I, 218
açuk	açık, I, 64, 94
açuklug	koçak, huyu güzel· I, 147
açukluk(g)	açıklık, I, 150, § yüz açuklugı; yüz gülümseyişi· ı, 150 § kapug açuklugı; kapı açıklıgı. I, 150
açurgan	çok acıktıran, çabuk acıktıran., I, 156; III, 68
açurmak	acıktırmak, aç bırakmak. I, 268
adaklık	üzüm çardaklarına ayak yapılacak ağaç· I, 149
adaş	arkadaş, dost· I, 61, bkz> adaş·
adaşlık	dostluk, arkadaşlık; sadakat· I, 149
adguk	kim olduğu belli olmayan sığıntı adam· I, 99 bkz> aduk, aduk, agduk
adın	başka, diger, ayrı· I, 45, 76, 98; III, 151, 222 bkz> adın, adruk, ayruk, edin
aduk	tanınmayan, bilinmeyen· I, 65 bkz> adguk, aduk, agduk
ad	ipekli kumaş ve benzeri glbi dokuma cinsinden sanat eseri olan her şey· I, 79, bkz> ed,
ad	iyilik ve uğur belgisi· I, 79
adak	ayak· I, 32, 53, 59, 65, 84. 165, 181, 182. 241, 268, 342, 353, 361, 380, 382, 522; II.II,16,112,131.137,142, 146, 158, 190. 195, 209, 215. 247, 327, 364; III, 97, 276, 280, 288, 296, 307, 337, 421,430, 435 bkz> ayak, azak
adaklamak	ayağa vurmak· I, 304
adaklanmak	ayaklanmak, ayak sahibl olmak·I, 293, 294
adaklıg	ayaklı· I, 147
adaş	arkadaş, dost· I, 155 bkz> adaş
ad bolmak	iyilik getirmek· , 79
adgır	aygır·I, 18, 95, 152, 188, 234, 236; II. 96, 109,153, bkz> aygır § ögütlüg adgır; dişisi bulunan aygır, I, 52
adgırak	kulakları ak, vücudunun öbür tarafları kara olan erkek geyik; dağ keçisi tekesi·1, 144
adgırlanmak	aygırlaşnnak; aygır bulmak· I, 313
adıg	ayık· I, 63 § esrük adıg; sarhoş ayık· I, 63
adıg	ayı· I, 63, 84, 332 bkz> ayıg·
adıglıg	ayısı çok olan· I, 147
adıg merdegi	ayı yavrusu·I, 480
adıklamak	şaşalamak·III, 339 bkz> aduklamak·
adılmak	ayılmak,I, 194
adın	başka, diğer, ayrı,I, 45, 76, 98; III, 151, 222 bkz> adın, adrıık, ayruk, edin
adırmak	ayırmak· III, 228 bkz> edirmek, ödürmek, ödürmek, udurmak, üdürmek·
adışmak	apışmak, ayrılmak. I, 181
adma	bırakılan, salıverilen, başı bo;· I, 129 § adma yılkı; yaşlı olduğundan yük vurulmayan hayvan· I, 129
adnagu	yabancı, başkası· III, 68
adnamak	değişmek; bozulmak· I, 288
adrı	buğday temizlemek için kullanılan araç,yaba, çatal, çatal değnek· I, 126;II, 22, 331
adrı butlug	bacakları açık kişi, eğri bacak, I,126
adrık	ayrık otu, Cynodon dactylon. I, 98, 113 bkz> ayrık
adrılmak	ayrılmak·I, 247
adrım	eğerin altına iki yana konan keçe, teyelti I, 107
adrış	ayrılış, ikiye ayrılan yolun başı· I, 96
adrışmak	ayrışmak, birbirinden ayrılmak· I, 233, 234, 270. bkz> ayrışmak
adruk	başka, ayrı· I, 98 bkz> adın, adın, ayruk, edin
aduk	tanınmayan, bilinnneyen, I. 65 bkz> agduk, aduk, adguk
aduklamak	tanınmamak, garip görmek, yadırgamak·I, 304 bkz> adıklamak
adut	avuç·I, 50, 83 bkz> avut
adutlamak	avuçlamak·I, 298, 299
afılgu	bir deniz ağacı·III, 146 bkz> awılku
aftabı	kova·I, 432
ag	iki bacak arasındaki boşluk·I, 80
agan er	genizden laf söyleyen insan, genzek·I, 77
agartgu	Şerbet gibi buğdaydan yapılan içki, bir çeşit buğday birası·III, 442
agduk	bozuk, belirsiz, değişik·I, 65 bkz> aduk, aduk, adguk § agduk (kişi); kim olduğu belli olmayan sığınti (adam)·I, 99
agı	ipek kumaş (altın veya gümüşle işlenmiş sırmalı).I, 89;II, 153
agıcı	ipek kumaşları muhafaza eden kimse,hazinedar.I, 89, 136
agıl	ağıl, koyun yatağı; koyun plsliği. I, 65, 73
agım	çıkım, yükselim· I, 75
agır	ağır· I, 52, 53, 99; III, 68, 247
agırlalmak	ikram olunmak· III, 344 bkz> agırlanmak
agırlamak	ağırlamak, ikram ve ihsan etmek, I, 53, 106, 300, 301; III, 344, 347
agırlanmak	ağırlanmak, ikram edllmek; pahalı bulunmak·I, 291, 292;III, 344 bkz> agırlalmak
agırlıg	ağırlanan;·I, 45, 146 § agırlıg kişi; ağırlanan adam· I, 52
agırlık	ikram ağırlayış· I, 114
agış	yükseliş, ;ıkı;·I, 61
agışmak	yükseli;mek, çıkıçmak, çıkmakta yarış etmek, artırışmak; koğmakta yarış etmek·I, 185
agıtgan	daima çıkartan, yükselten· I, 155,156
agıtmak	çıkarmak, yükseltmek·I, 212
agız	agız· I, 43, 55, 129, 193, 195, 383; II. 6, 26, 175, 188;III, 102, 110, 247, 257, 339
agızlamak	ağza vurmak; ağız açmak·I, 302
aglak	ıssız, çorak, oturulmayan yer, boş.,I, 119, 468 § aglak yér; boş yer· II. 365
aglamak	yalnız olmak, bo; olmak,III, 258
aglatmak	savmak, uzaklaştırmak, ıraklaştırmak, boşaltmak,I, 265;III, 365
agmak	çıkmak, belirmek; aşmak, yükselınek, ağmak; değişmek, başkala;mak, bozulmak, meyletmek, dönmek·I, 65,167,173, 309, 354; II, 43, 50, 61, 67, 68; III, 183, 219, 327
agnamak	(hayvanlar) yatıp debelenmek; kekemeleşmek, dili tutulmak· I, 289
agnatmak	(hayvanları) yatırıp debelendlrmek; dili buruşturmak, dili ağırla;tırmak·I, 267
agrıg	ağrı·I, 98
agrıkanmak	ağrısından şikâyet etmek·I, 213
agrımak	ağrımak,I, 46, 273, 274;III, 169
agrınmak	ağrımak, acı duymak· I, 252
agrışmak	ağrışmak, sızlaşmak, I, 235
agrıtmak	ağrıtmak· I, 261
agrug süñügi	omurga kemiklerinin önce geleni, birincisi, ilki,I, 98
agruk	pılı pırtı, ağırlık, yük·I, 99;III, 68
agruklanmak	(bir iş veya yükü) ağırsınmak, ağır saymak·I, 313
agrumak	ağırlaşmak· I, 273
agsamak	(çıkmak, yükselmek, ağmak) istemek, I, 277
agtarılmak	yere vurulmak, sarsılmak·I, 246 bkz> agtılmak
agtarmak	aktarınak, devirmek, yenmek·II, 74 bkz> axtarmak
agtılmak	yere vurulmak, sarsılmak,I, 246 bkz> agtarılmak
agu	agı, zehir,I, 89;III, 339
aguj	ağız, memeli hayvanların doğurduğu zaman verdigi ilk süt·I, 55 bkz> aguz
agujlug	agzı, ilk sütü bulunan kişi,I, 146
agukmak	agılanmak. I, 191
agulamak	ağılamak,I, 310
ağurşak	ağırşak,I, 149
aguz	agız, memeli hayvanların doğurduğu zaman verdigi ilk süt· I, 55 bkz> aguj
axlamak	göğüs geçirmek, ahlamak III, 118
axsak	aksak, topal,I, 119
axsak buxsak	topal ve çolaklar için söylenir. I, 465
axsamak	aksamak, topallamak.I, 276
axsatmak	aksatmak,I, 262
axsum	sarhoşlukta kavga eden·I, 116 bkz>axsuñ
axsuñ	sarhoşlukta kavga eden· I, 116 bkz>axsum
axşam	akşam, I, 107
axtarmak	aktarmak,I, 219, 516 bkz> agtarmak
ajmuk	ak ;ap,I, 99 bkz> ıjmaklanmak· § ajmuk taz; başı şapla sıvanmış gibi kel I, 99
ajun	dünya, âlem·I, 41, 77, 160, 179, 407, 420,463;II, 228, 283, 303, 335; III, 41, 52, 288, 303. 378 § bu ajun
ak	ak, beyaz,I, 81, 134, 258; III, 39 bkz> örüñ, ürüñ § ak at; boz renkli at· I, 81
aka turmak	akıp durmak·I, 73
akılık	seleklik, cömertlik. III, 172
akılmak	şaşırtmak, şaşalatmak· I, 39
akım	akım, bir defada akacak kadar olan· I, 75
akın	sel, akıntı. I, 15, 77, 96, 156, 212, 377; III, 39, 61, 398 § munduz akın; birden bire gelen sel, deli sel·I, 77 § akın munduzı; deli sel·I, 96
akınçı	akıncı, geceleyin düşmanı basan asker, 1, 77, 134, 212
akındı	akıntı
akışmak	akışmak· I, 186
akıtgan	akıtan· I, 156
akıtmak	akıtmak; göndermek·I, 212
akıyagak	iç ceviz, iyi ceviz, I, 90
aklışmak	akı;mak· I, 88, 241
akmak	akmak,I, 15. 96, 168, 343, 377;II, 19, 45, 128, 228; III, 3, 39, 127, 159, 325. 398
akru	yavaş· I, 114 bkz> akrun·
akru akru	yavaş yavaş· I, 114
akrun	yavaş·III, 361 bkz> akru
ak sakal	saçı sakalı ağarmı;, kocalmış· I, 81
akturmak	aktırmak, akıtmak, I, 222; III, 17
akur	ahır,I, 7
al	hile, al,I, 63, 81; II, 289; III, 412 bkz> yap, yup
al	hanlara bayrak, devlet adamlarının atlarına eğer örtüsü yapılan turuncu ipek kumaş, I, 81
al	al renk, III, 162
ala	"acele etmeme" anlamına bir kelime·I, 92;III, 26
ala	ala, alaca; ala tenli, alaca tenli ki;l kl bir çeşit derí hastalığından vücudunda alacalar olur, apraşlık.I, 81, 91 § ala at; alaca renkli, ala, kır at· I, 81
ala	insanın içinde olan gizli ;eyler· I, 425
alaçu	alaçuk, çadır· I, 136
alaçulanmak	alaçuk edinmek· III, 205
alañ	alan, düz vé açık yer,I, 135 bkz> añıl § alañ yazı; düz ova· I, 135
alañır	geleni, tarla faresl·I, 161
alarmak	kamaşmak (göz); kızarmak, al olmak, ala olmak, alacalaşmak, I, 179
alartmak	belertmek (göz), yan bakmak· III, 428
alavan	timsah· I, 140
alçak	yumuşak huylu, ince ki;i, uslu· I, 41,100
aldamak	aldatmak·I, 273, 472 alduzmak malını elinden aldırmak, soyulmak·II 87
algu	alacak·I, 341
alıg	kötü, fena, alık,I, 64, 384
alıgsamak	almak istemek·I, 281 alık kuş gagası· I, 68
alıkmak	alçalmak; bozulmak, azmak; kötüleşmek· I, 191, 192 bkz> alkmak
alım	alacak; borç, I, 44, 75, 168,188, 209, 294;II, 72, 96,159,176,185, 214, 294; III, 184, 251,
288
alımçı	alıcı, alacaklı·I, 75, 409
alımga	hakanın mektuplarını Türk yazısıyle yazan kimse·I, 143 bkz> ılımga
alımlıg	alacaklı, alacağı olan adam,I, 148, 149, 240
alımsınmak	alır gibi görünmek·I, 20 alın alın; cephe, dağın ön cephesl·I, 78;II, 79 alınlıg er geniş ve yüksek alınlı adam,I, 148
alınmak	alınmak; kendi ba;ına alacağını almak.I, 22, 203;II, 159
alış	borçluyu borcu yüzünden sorguya çekme. I, 62
alış	su ağzı, suyun havuzdan veya suvattan döküldüğü ağızlar.I, 62
alış beriş	bir hakkı alma ve verme.I, 62
alışgan	alış (veriş) yapan· I, 518, 519
alışmak	alacak almakta yardım etmek· I, 188
alkalmak	alkışlanmak, övülmek·I, 249
alkamak	alkışlamak, övmek I, 284
alkaşmak	alkışlamak, alkışta yarış etmek·I, 237
alkınmak	mahvolmak, yok olmak, bitmek, tükenmek I, 82, 195, 254
alkış	alkış, övme.I, 97, 249, 284
alkışmak	birbirini mahvetmek, yok etmek; , yok etmekte yarış etmek I, 237
alkmak	bozmak, mahvetmek, yiyip bitirmek, batırmak.III, 188, 419, 447 bkz> alıkmak
alma	elma· I, 130 bkz> almıla
almak	almak· I, 40, 41, 46, 51, 53, 99,114,149, 168. 175, 236, 329, 367, 373, 412, 421, 440;II, 13, 24. 87, 110, 219, 294; III, 6, 155, 161, 224, 371, 372
almıla	elma· I, 130, 138; II, 311; III, 19, 272 bkz> alma § kımız almıla; ekşi elma· I, 366
alp	alp, yiğit, kahraman, bahadır· I, 41, 123, 125, 139, 182, 183, 237, 239, 359, 370, 388, 413, 517;II, 223, 349; III, 65, 332, 393, 406 § alp tégin; yiğit köle· I, 413
alpagut	tek başına düşmana saldıran, hiçbir yandan yakalanmayan yiğit· I, 144; III, 422
alsamak	almak istemek· I, 278
alsıkmak	alınmak, soyulmak, I, 243
altın	aşağı, alt· I, 108, 109
altun	altın, I, 52, 120, 147. 165, 185, 360, 371, 399, 504;II, 24, 153, 181, 192, 205, III, 138, 251 § altun bakan; altın halka,
altunlaşmak	altın öndül koyarak bahse girmek, II, 114
altun tarım	büyük kadınlara verilen ungun·I, 396
alturmak	aldırmak· I, 223
aluç	şeftali I, 122
aluçın	yenilen boğumlu bir bitki· I, 138
aluk	kel, dazlak, I, 67
aluk	kaba, haşin, I, 67
alwırmak	atılmak, sıçramak, I, 226 bkz> el·wirmek
amaç	öküz; sapan ve benzerleri gibi çiftçi aygıtları·I, 52
amaç	hedef, nişan yeri, annaç·I, 52, 333;II, 329;III, 107, 276
amaçlamak	nişanlamak, nişan almak,I, 299 bkz> emeçlemek
amaçlık	nişan yeri·I, 150
amır	sis, kırağı·I, 54 bkı
amrulmak	(kaynayan tencere, insan soluğu) senmek, çekilmek· I, 53, 248, 249 bkz> em-rülmek
amrulmak	yatıştırmak, dindirmek. III, 428 429 bkz> amurtmak, emrülmek
amşuy	bir çeşit sarı erik·I, 115
amuç	doyumluktan verilen armağan· I, 140 bkz> armagan, yarmakan amul sakin, rahat, yavaş yavaş, seğnik, kımıl· damayan; yumuşak huylu adam·I, 74;III, 131
amurtmak	yatiştirmak, dindlrmek, seğnitmek·III, 428, 429 bkz> amrulmak, emrülmek
amuşmak	çıkışma veya kınamadan dolayı apışıp kalmak. I, 190
ana	ana· I, 32, 93, 169, 236, 278, 508;II, 96. 175;III, 18, 33, 210, 212. 272 bkz> aba, apa
anaç	küçükken büyük bir anlayış gösteren kız; anacık·I, 52
analamak	ana edinnnek, ana demek·I, 311
ança	o kadar, öyle, öylece·I, 63, 88, 332;III, 133, 233
and	ant, yemin· I, 42, 459
anda	orada, onda, ondan sonra· I, 109, 125, 130. 341; II, 96; III, 144, 224, 226, 240, 251
andag	böyle, öyle, o kadar· 1. 37,118,164, 200. 321; II, 274; III, 153, 155,186, 247, 271 andan ondan, ondan sonra, I, 108, 109, 126, 130, 223; III, 422
andgarmak	yemin ettirmek, ant içtirmek I, 226, 312; III, 423 bkz> añarmak
andıg	elek, kalbur gibi şeylerln kasnağı·I, 118
andıkmak	ant içmek, yemln etmek·I, 42, 243
andın	beylerin hizmetçisi; bunların adı yazılı defter,III, 77 bkz> ay
andın	ondan. 1. 60, 281, 317, 323;II, 12, 245,259, 345;III, 436
aña	değersiz, kıymetsiz I, 128
añarmak	yemin ettirmek, ant içirmek·I, 226 bkz> andgarmak
anı	onu, ona,I, 27, 37, 40, 54, 170, 171, 172, 176, 177, 178, 192, 207, 212. 213, 216, 217, 224.225, 226. 260, 261. 262, 264, 266, 267. 268, 271, 275, 276, 282, 284, 287, 299, 301,304. 305, 307, 308, 310. 311, 312, 333, 340, 352, 354, 372, 376, 395, 407, 419,
anın	onun, onunla, ondan·I, 155, 285, 301; II, 13, 133, 153, 172, 204;III, 183, 240
anıñ	onun·I, 27, 47, 65, 84, 87, 97,118,126, 143, 164. 173, 176, 178, 179, 182, 184, 186, 192, 196, 197, 200, 207, 209, 211, 213, 217, 220, 223, 226, 227, 229, 231, 233, 235, 237, 242, 243, 247, 255, 264, 267, 268, 273, 283, 284, 290, 291, 296, 310, 315, 320,
anuk	hazır·I, 18, 68, 93
anuklamak	hazır bulunmak· I, 305
anukluk	hazırlık, hazırlanma· I, 150
anumak	hazırlanmak· III, 256
anumı	cüzam hastalığı, Elephantiasis· I, 137
anunmak	hazırlanmak·I, 114, 206;III, 161
anutgan	daima hazırlıklı, hazırlayan·I, 156
anutmak	hazırlamak· I, 215
añ	bir kuş adı·I, 40
añ	yanak·I, 40
añ	yok, değil·I, 40
aña	ona,I, 352;III, 94
añar	ona·I, 35, 48, 68, 69, 79, 89, 93, 94,114, 129, 131, 174, 177, 184, 201, 204, 206, 208, 214, 216, 223, 225. 232, 236, 238, .261, 265, 267, 268, 271, 274, 275, 287, 290. 296, 317, 335, 362. 407, 440, 462, 486, 494;II, 26, 61, 73, 86,117, 123,125,127,130.13
añdımak	yakalamak için hile yapmak, tuzak kurmak, etrafını sarmak I, 311, 401
añduz	andız, bu otun kökü çıkarılarak atın karnı ağrıdığı zaman tedavi edilir· I, 115
añıl	büsbütün, tamamiyle·I, 94, 135 bkz>alañ
añılamak	anırmak (eşek)I, 311
añıt	ördeğe benzer kızıl renkli bir kuş, angut, I, 93
añıtmak	şaşırtmak, II, 274 bkz> eñitmek
añız	anız, hububatın biçildikten sonra tarlada kalan köke yakın sapları· I, 94
añlamak	anlamak· I, 290
añut	içecek şeylerde kullanılan hunl· I, 93
ap	nefi ekl gibidir· I, 34 § ap bu ap ol; ne bu ne 0. I, 34
apa	ana· I, 86 bkz> aba, ana
aplan	sıçan cinsinden bir hayvancık· I, 120
ar	kestane rengi, kumral, konural, I, 80 bkz> arsal, arsıl· arsik
ara	ara, arasında. I, 87, 317, 511, 528; II, 17; III, 60
aralamak	aralamak, arasını bulmak, barıçtırmak·I, 309 bkz> arılamak
aran	ahır, at tavlası,I, 76
aranlıg	ahırlı, ahırı olan·I, 148
ar böri	sırtlan· I, 79
arçı	heybe· I, 124, 231, 250
ardutal	hamamotu· I, 145 bkz> ordutal, urdutal
argag	balık avlamak için kullanılan ucu eğri demir, olta·I, 141
argarmak	yormak.I, 225 bkz> argurmak argu iki dag arası, uçurum·I, 127
arguç	1nsanın aldandığı nesneler·I, 95 § arguç ajun; yalancı (aldaticı) dünya·I, 95
argulamak	arasını yarmak, geçmek·I, 317
argun	sıçan cinsinden, yarım arşın uzunluğunda bir hayvan· I, 120
argurmak	yormak, I, 486 bkz> argarmak
argurtmak	yordurmak· I, 229 bkz> argurturmak
argurturmak	yordurmak. I, 229 bkz> argurtmak
arı	arı. I, 87; II, 329; III, 156, 276
arıg	temiz·I, 12, 18, 63, 66, 103, 230, 237.342, 376 bkz> arrıg
arıg	epeyce, çokça,I, 241; II, 328; III, 41
arıg	;adır örtüsü· I, 63
arıglamak	iğdiş etmek; bir şey içinden iyisini seçmek ve toplamak· I, 303
arıglık	temizlik· I, 149
arıklanmak	(su) akarak ark yapmak, su yerde kendine ırmaklar glbi yol ve hendek açmak· I, 294
árıklıg	nehirli, ırmaklı.I, 147
arılamak	aralamak, I, 308 bkz> aralamak
arılmak	yerinmek, kaygılanmak; kendine kızılmak. 11. 123 bkz> irilmek § sarılmak
arılmak	kızmak, darılmak·II, 123
arımak	temizlemek, temiz olmak, I, 19; III, 252 bkz> arıtmak
arınçu	günah· I, 134 bkz> érinçü
arınmak	temizlenmek istemek ve yunmak; iyileşmek; ot tutunmak I, 12, 201
arış	eriş, dokumanın tezgâha sarılmış olan ve uzunluğuna dikine bulunan telleri, I, 61
arış arkag	eriş argaç, dokumanın yanlamasına atılan ipleri.I, 61
arışmak	aldatmak, birbirinì aldatmak· I, 182
arışmak	eriş argaç· I, 61
arıtası	arıtacak· II, 322 § tarıg arıtası yér; buğday arıtacak yer· II, 322 § tarıg arıtası neñ; buğday arıtacak nesne· II, 322 § tarıg arıtası ogur; buğday arıtacak zaman· II, 322
arıtgan	her zaman temizleyen, ayıklayan· I, 154
arıtgu	arıtacak II, 321, 322§tarıg arutgu yér; buğday arıtacak yer·II, 321 § tarıg arutgu neñ; buğday arıtacak nesne, II, 322 § tarıg arutgu ogur; buğday arıtacak zaman· II, 321
arıtışmak	temizlemekte yardım ve yarış etmek· II, 322
arıtmak	temizlemek, I, 19, 208 bkz> arımak
arıtmak	taşağı çıkarmak, Iğdi; etmek; çocuğu sünnet etmek; erkekleşmek·I, 208 bkz> eredmek, eretmek
arı yagı	bal,I, 87;III, 156 bkz> bal
arju	çakal· I, 127 bkz> arzu
arjulayu	çakal gibi·I, 127;III, 401
ark	pislik·I, 42 § temilr arkı; demir boku·I, 42
arka	arka, sırt; sıkıntılı anlarda yardım eden kişi, yardımcı.I, 123, 128, 139
arkaçak	ağıza ilâç akıtmak içln kullanılan içi delik bir aygıt, akıtınaç.I, 144
arkag	argaç; bez, halı, kilim gibi şeyler dokunurken enlemesine atılan ip veya iplik,I, 118
arkalanmak	arka (yani yardımcı) sahibi olmak; bir şeye sırtını vermek, dayanmak· I, 297
arkamak	yoklamak, arayıp taramak, I, 283, 284
arkar	boynuzundan bı;ak yapılan dişi dağ keçisi· I, 117, 214, 421
arkaşmak	yük yüklemekte yardım etmek;arka arkaya gelmek (çıkmak)· I, 237, 395
arkın	gelecek yıl, öbür yıl, I, 89 bkz> arkun
arkın	izi gelecek yıl, öbür yıl I, 89
arkış	kervan; yurdundan uzak dü;mü; olan birine gönderilen kimse, elçi, haberci, mektup·I,97
arkış	büyü, afsun·I, 249 bkz> arwaş, arwış
arkuçı	iki kişi arasında araç olan; evlenme zamanında dünürler arasında gelip giden kişi·I, 141
arkuk	iki duvar veya iki direk arasına çapraz olarak konulan ağaç· I, 109
arkuk	aykırı· I, 109
arkuk kişi	söz dinlemez, kalp, inatçı klmse· I, 109
arkuklanmak	haylazlık etmek, dikbaşlılık etmek· I, 315
arkun	yaban aygırıyle evcil kısraktan olan at·l, 107
arkun	gelecek yıl, öbür yıl,I, 108 bkz> arkın
arkun izi	gelecek yıl, öbür yıl· I, 108 bkz> arkın izi
armagan	hısımlara doyumluktan verilen belek·I, 140 bkz> amuç, yarmakan
armak	yorulmak, dermansız kalnıak·I, 148, 149, 172
armak	aldatmak,I, 172;III, 62 bkz> armak tewmek, armak yuwmak
armak tewmek	hile yapmak, aldatmak·I, 172;III, 62 bkz> armak, armak yuwmak
armak yuwmak	hile yapmak, aldatmak·III, 62 bkz> armak, armak tewmek
armut	armut·I, 95;II, 284
armutlanmak	armutlanmak.I, 312
arpa	arpa,I, 123, 343;II, 121, 316
arpagan	arpaya benzer başağı bulunan, evini bulunmayan bir bitki, I, 140
arpalamak	arpa vermek· I, 316
arpalanmak	arpalanmak, arpa sahibl olmak· I, 296
arrıg	pek temiz.I, 143 bkz> arıg
arsal	kumral, konural, I, 105 bkz> ar, arsıl, arsik § arsal saç; kızıla çalar saç, kumral saç· I, 105
arsalık	hem erkekliği hem dişiliği olan bir hayvan, aslık· I, 159
arsıkmak	aldanmak· I, 21, 242
arsıl	kestane rengi, kumral, konural· I, 80 bkz> ar, arsal, arsik
arsik	kestane rengi, kumral, konural· I, 80 bkz> ar, arsal, arsıl
arslan	arslan· I, 75, 81, 125,153, 231, 308, 409; II, 146, 289, 312; III, 5, 92, 263, 282, 412, 418
arslanlayu	arslan gibi, arslanımsı· I, 142; II, 13, 138
arsu	değersiz şey· I, 127
art	sırt, dag beli ve sırtı; sarp yer, yokuş; boyun, tepe· I, 42, 247, II, 27, 179; III, 4, 143, 197, 261 § art saç; arka saç· I, 42
artak	bozulmuş, bozuk, I, 119; II, 40
artamak	bozulmak, kötüleşmek. I, 272; II, 17; III, 358
artaşmak	birbirini bozmak, I, 230, II, 219
artatmak	bozmak, harap etmek·I, 203, 260;II, 360
artıg	yükletilen yükün bir dengi,I, 98
artıg	kadın mİntanı, gögüslük.I, 98
artılmak	yüklemek, binmek; ardılmak, bir binit üzerine başı bir tarafa ayakları bir tarafa gelmek üzere heybe gibi ardılmak; erişilmek.I, 244;II, 335
artınmak	yükletmek·I, 250
artışmak	bir şeyi hayvana ardmak ve yükletmekte yardım ve yarış etmek,I, 231
artlamak	enseyi tokatlamak, sille vurmak, III, 443
artmak	artmak· III, 425
artuç	ardıç, Juniperus· I, 95, 377, 412, 424
artuçlanmak	ardıçlanmak, ardıçı çok olmak·I, 312
artuk	fazla, ziyade,I, 99;II, 137
artuklanmak	aşırı gitmek,I, 313 arturmak artirmak; aşırı gitmek. I, 219
artut	armağan, beylere vb· büyüklere at ve benzer şeylerden verilen armağan ve belek· l, 109, 114, 182
arubat	temirhindi, tamarinde· I, 138
aruk	yorgun· I, 66. 148, 259, 298;II, 28
aruklamak	dinlenmek·I, 304, 305
arukluk	yorgunluk,I, 150;II, 316
arumdun	boya· I, 138
aruşmak	erimek,I, 182 bkz> erilşmek
arut	kuru, soluk,I, 50, 133 bkz>urut § arut ot; bir yıl önceden artan kuru ot· I, 50;II, 133
arwalmak	büyü yapılmak, afsunlanmak· I, 249
arwamak	büyü yapmak, afsunlamak· I, 283
arwaş	büyü, afsun· I, 283 bkz> arkış, arwış
arwaşmak	birlikte büyü veya afsun tekerlemesi, duası söylemek· I, 236, 237
arwış	büyü, afsun, I, 249 bkz> arkış, arwa;
arzu	çakal III, 401 bkz> arju
arzulayu	çakal gibi· III, 410
as	kakım, hermelin·I, 80 bkz> az
as	cariyelere verilen bir ad·I, 80
asıg	fayda, kazanç, kârI, 64, 494; 111. 13
asıglıg	faydalı, kazançlı· I, 147
asılmak	asılmak· I, 196
asılmak	uzamak, uzatılmak,I, 196 bkz> esilmek
asınmak	blr ;eyi çekmek, germek·I, 201 bkz>esinmek
asışmak	asışmak, asmakta yardım etmek· I, 184
aslınmak	bir şey bir şeye takılmak,I, 258, 259 bkz> eslinmek
asmak	asmak,I, 173
asñarmak	haylazlaşmak, işten uzakla;mak· I, 289
asra	alt, aşağı· I, 126
asrı	kaplan; kaplan gibl iki renkli, I, 126 bkz> esri § asrı yışıg; iki renkli ip·I, 126
asruşmak	aksırışmak. I, 234
ast	sokak,I, 42
astın	aşağı, alt· I, 108
asturmak	astırmak· I, 220, 221
asurgan	çok aksıran· I, 156
asurmak	aksırmak· I, 178
asurtgu	aksırtan· III, 442
asurtguk	anlayı;lı, akıllı· III, 442
asurtmak	aksırtmak· III, 442
aş	kenet· I, 80
aş	yemek, aş· I, 20. 45, 75, 80. 93, 102, 156. 210, 227, 310, 318, 372. 443, 515, 516;II, 18, 73, 74, 130, 147, 158, 191, 241, 278, 299,308, 309;III, 31, 37, 61, 64, 67,116,133,185, 186, 249, 257, 261, 264, 270, 368, 382, 391, 397. 439
aşaç	tencere,III, 382 bkz> aşıç, eşiç
aşak	aşağı; dağ dibi·I, 66
aşaklamak	aşağılamak, küçük saymak·I, 305
aşamak	yemek, aş 701116^III, 253, 261
aşatmak	yemek yedirmek· I, 210
aşbar	saman, kepek ve ot gibi şeyler karıştırı-lıp ıslatıtarak hazırlanan hayvan yemi· I, 117;II, 351
aşgınmak	aşınmak· I, 254
aşıç	tencere·I, 52,116, 223, 248, 258, 313, 323, 327, 357, 409, 411, 514, 518;II, 12, 72, 78, 178, 201, 253, 302, 333, 356, 357; III, 142,191 206, 249, 280, 409, 430 bkz> eşiç, aşaç
aşlaka	aşlara, yemeklere. II, 54
aşlalmak	kap kenetlenmek· I, 295
aşlamak	kap kenetlemek·I, 80 ,268
aşlatmak	kap kenetletmek·I, 265
aşlık	aş evi, mutfak, yenıeklik·I, 114, 373; II. 204 bkz> tarıg
aşmak	aşınak, bir tepeyi õbür yana geçmek·I, 173; III, 261
aşnu	önce, evveL I, 130
aşrulmak	aşırılmak, tepeden aşırılmak· I, 247
aşsamak	tepeyi aşmak istemek; yemek yemek istemek· I, 277
aşsatmak	yemek arzulatmak· I, 262
aştal ogul	birinin en son çocuğu· I, 105
aşu	kırmızı toprak, a;ı toprağı·I, 89
aşuk	insanın aşığı, topuğu; topuk kemiği,I, 66
aşuk	demir başlık, tulga·I, 67 bkz> yaşuk, yışıklıg
aşukmak	özlemek . I, 191; II, 165
aşukmak	özlemek·I, 191; II, 165
aşuklamak	aşık kemiğine vurmak· I, 305
aşulmak	örtülmek, örtünmek· I, 197 bkz>eşülmek
aşumak	koşmak, aşmak·I, 123
aşunmak	geçmek, aşmak·I, 202
aşutmak	örttürmek-I, 210 bkz> eşütmek
at	ad, isim, unvart, lakap, I, 78; III, 77, 250, 367, 384
at	at·I, 16, 34, 53, 80,104, 115, 123, 147,178, 184, 201, 203, 206, 225, 244, 255, 273, 275, 276, 278, 285, 289, 292, 296, 297, 300, 322, 324, 326, 329, 338, 343, 361, 363, 390, 395, 406, 417, 426, 427, 430. 436, 446, 458, 461, 470,472,481,483,491, 507, 513,
ata	baba, ata, I, 32, 86, 206. 288, 508; II, 80; III, 87, 210, 383
atamak	takma ad (lakap) vermek·III, 250, 374
atan	iğdi; edilmiş deve·I, 75
atanlanmak	iğdiş deve sahibi olmak·I, 295
atanlıg	iğdiş edilmiş devesi olan kimse·I, 148
atasagun	hekim, doktor· I, 86, 403
atatmak	atlaşmak, (tay) at olmak· I, 206, 207; III, 158
at bırkıgı	atın ve eşeğln genizden ses çıkar-ması. I, 33, 35, 53, 74, 94,128,155,164,167, 173, 175, 176, 199, 225. 227. 229. 267. 291, 302. 304, 307, 309, 316, 328, 333, 363, 367, 381, 441, 461, 472, 486, 515;II, 3, 13, 20. 21, 74, 78,92,118.137,140. 149, 150, 177,
atgak	karında blriken sarı su hastalığı, kay· gıdan yüz sararması.I, 118
atgak	sarı renkte blr bitki,I, 118
atgarmak	ata bindirmek·I, 225
atılmak	atılmak; (çiçek) açılmak; herhangi bir şey büsbütün aynlmayarak açılmak.I, 21, 193
atım	atıcı, nişancı,I, 75;III, 379 § atım er; nişancı, lyi atan adam,I, 75
atım	atış, atım·III, 59
atınçu	atılan·I, 133
atınmak	bir tarafa atılmak, yuvarlanmak; atar gibi görünmek I, 199
atış	atışma.I, 60
atışgan	daima atışan,I, 157
atışmak	atışmak·I, 180
atız	iki dere arasındaki su geçecek set·I, 54 bkz> etiz
atızlamak	ark açmak; set yapmak; toprağı parçalara ayırmak, evlek yapmak,I, 301 bkz>etizlemek
atızlanmak	(tarla hakkında) maşalaya ayırmak, sulanmak ve ekilmek için parçalara ayırmak·I, 292
at kamçısı	at siki I, 417
atlanmak	ata binmek, atlanmak; bir şeyin üzerine çıkmak, atlaşmak, at haline gelmek, I, 255, 256, 285, 353;II, 254
atlaşmak	at ortaya koyarak bahse girmek, atı õndül koyarak yarış etmek,II, 114, 226
atlıg	adlı, unvanlı; ulusun büyüğü,I, 79
atlıg	atlı, süvari.I, 97, 166;II, 175; III, 37, 64, 435
atmak	atmak,I, 21,116,129,160, 170, 236, 237, 280, 403, 528;II, 20 26, 221, 226, 303, 306, 326;III, 106, 356, 370, 374
atsamak	atmak istemek, I, 275, 280
attırmak	attırmak·I, 217
av	av·I, 32
av	emir verenin emrini tanımamayı bildirir bir edat,I, 40
av(ş)n	agaç·I, 84
avlaşmak	toplanmak, yığılmak·I, 240 bkz> awlaşmak, ewleşmek
avut	avuç·I, 83 bkz> adut
aw	av·I, 81
awa	acımak bildiren bir kelime· I, 89
awalamak	(karışıklık çıktığında) toplaşmak, üşüşmek· I, 310 bkz> awmak, awlamak
awçı	avcı· I, 63, 311, 425
awıçga	kocamış klşi, ihtiyar adam· I, 143
awılku	kırmızı meyveleri olan ve meyvesinin suyu tutmaca katılan, göz ağnsına ilâç yapılan ve elbise boyanan bir ağaç·I, 489 bkz>afılgu
awınç	alışma, avunma·I, 132; III, 449
awınçu	avunulan, alışılan· I, 134
awınmak	alışmak, avunmak·I, 132, 202, 263
awlalmak	avlanmak,I, 295, 296 bkz> awlanmak
awlamak	avlamak·I, 287, 421;II, 45
awlamak	toplanmak, üşüşmek·I, 287 bkz>awmak, awalamak
awlanmak	avlanmak,I, 298 bkz> awlalmak
awlaşmak	toplanmak, yığılmak·I, 240 bkz> avlaşmak, ewleşmek
awlaşmak	evini ortaya koyup kumaroynamak,evini öndül koymak,I, 240, 241 bkz> ewleşmek
awlatmak	avlatmak·I, 263, 265
awmak	toplaşmak, üşüşmek; etrafını çevirmek, avlanmak,I, 174, 310;II, 137; III, 401 bkz> awalamak, awlamak
awran	demirci ocağı biçiminde yapılan ekmek fırını.I, 109
awrındı	kırıntı, döküntü·I, 145
awujgun	deri sepilenen palamut ağacı meyvesi I, 157
awurta	daya, süt nine· II, 144
awus	mum, balmumu· I, 59 bkz> law
awya	ayva· I, 114, 311
awzurı	buğday ve arpa unu glbi şeyler karıştırılarak yapılan ekmek, karışık ekmek, I,145
ay	yılın on ikide biri olan zaman; gökteki ay, kamer· I, 82, 258. 259, 270. 288, 348, 507; II, 5,143; III, 33 § ay evi
ay	buyruğu tanımamayı bildiren bir söz,I, 40
ay	hitap edatı·I, 74
ay	turuncu renkte ipek kumaş·I, 40
ay	beylerin hizmetçisi, kölesi; bunların adı yazılı defter·II,193; III, 77 bkz> andın
aya	avuç içi, aya· I, 85, 348
ayag	lakap, takma ad, I, 271
ayak	çanak, kâse, kadeh,I, 80, 84, 178, 265, 286. 295, 324, 375, 497; II, 17S, 346, 446; III. 15, 143, 296. 306, 371, 397 bkz> çanak
ayak	ayak·I, 84 bkz> adak, azak
ayakçı	kâseci, çanakçı,III, 296
ayaklıg	kaseli·III, 50
ayalamak	el ayalarını birbirine vurmak·III, 328
ayamak	lakap vermek; korumak·I, 271
ayas	ayaz; kõlelere verilen adlardan,I, 123
aya kök	açık hava,I, 123
aya yersgü	yarasa·III, 433 bkz> yarısa
aybañ (er)	kel (adam)·I, 116
ay bitigi	askerin adıyle azığının yazıldığı defter·I, 40
aydıñ	aydın, ay aydınlığl.I, 117
aygır	aygır· III, 122 bkz> adgır
ayıg	ayı,I, 84 bkz> adıg
ayıg	"ne iyi, ne fena" yerine kullanılan bir edat, iyi ve kõtüye delâlet eden kelimelerde pekitme edatı·I, 84
ayık	vaat, söz verme·I, 84;II, 45
ayılmak	söylenmek·I, 268
ayıtgan	soran·III, 52
ayıtmak	söylemek, sormak,I, 215, 216
ayluk ayluk	õyle öyle· I, 113
aymak	söylemek I, 36, 37, 52, 88, 89, 93, 94, 109, 110, 118. 174, 207. 321, 339, 352, 367, 377. 419, 492. 494;II, 45. 105; III, 80, 158, 208, 212, 218, 245, 357, 363, 368, 375
ayran	ayran· I, 120
ayrık	ayrık otu·I, 113 bkz> adrık
ayrışmak	ayrışmak, birbirinden ayrılmak·I, 233. 234, 270 bkz> adrışmak
ayru	başka,I, 126
ayruk	başka, ayrı. I, 113, 417 bkz> adın, adın, adruk, edin
aytıg	hltap; hatır sorma· I, 113 bkz> aytış
aytılmak	sorulmak; söylenmek·I, 270
aytınmak	sormayı kendi üstüne almak·I, 270
aytış	hatır sorma· I, 113 bkz> aytıg
ayturmak	söyletmek I, 269
az	uzunlamasına çizlk, tırnak yarası,I, 71 bkz>ezik, iz
az	kakım, I, 80 bkz> as
az	az·I, 75, 80
azak	ayak·I, 32 bkz> adak, ayak
azak	nereden ve kimden geldiği belli olmayan ok·II, 20 bkz> azuk
azgan	kuş burnu, yaban gülü; ağaçların en kötüsü olup gül glbl sarı, beyaz çiçek1eri olan bir ağaçcık, küpe gibi kırmızı meyveleri olur· I, 439
azıg	azı dişi·I, 64
azıglamak	azı dişlyle ısırmak; azı dişine vurmak·I, 304
azıglıg	azı dişi belirmiş olan·I, 147
azılmak	azılmak. I, 196
azımak	sızmak; gürültüden ağır duyar olmak,III, 253
azıtgan	daima yoldan çıkaran, azdıran,I, 155
azıtmak	yoldan çıkarmak, azıtmak· I, 208, 209; II, 234
azlanmak	azımsamak, az görmek· I, 297
azma	taşağının derisi yarıldığı için aşamayan koç· I, 130
azmak	azmak, yoldan çıkmak·I, 93, 173
azrak	daha az,III, 361
azu	iki şeyden birini dilemeyi anlatır, yahut,veya· I, 88, 429
azuk	azık,I, 7, 16, 66, 342. 381
azuk	yolunu kaybeden, nereye glttiği ve nereden geldiği belli olmayan·I, 66 bkz> azak § azuk ok; nereden geldigi ve kimin attığı belli olmayan ok· § azuk munk; kaçan, yoldan çıkan, azan·I, 66
azuklanmak	azık sahibi olmak,I, 294
azuklug	azığı olan, azıklı·I, 148
azukluk	azıklık, azık için hazırlanmış şey·I, 150, 274

DİVÂNÜ LÜGATİ'T TÜRK ANA SAYFASINA DÖN