|
Ben, Meclis'te, gizli ve muhalif bir grubun bulunduğunu farkettikten,
Meclis çalışmalarında duyguların hâkim duruma geçtiğini gördükten
ve Bakanlar Kurulu'nun çalışma düzeninin her gün olur olmaz birtakım
sebeplerle altüst edilmekte olduğuna kanaat getirdikten sonra, uygulanması
için sırasını beklediğim bir düşüncenin uygulanma anının geldiğine
hükmetmiştim.Bunu itiraf etmeliyim. Buna göre, şimdi vereceğim bilgileri
ve yapacağım açıklamaları anlamak daha kolay olacaktır.
Efendiler, Halk Partisi'nin R a u f B e y 'i kendisi toplantıda
buIunmadığı halde Meclis İkinci Başkanlığı'na, S a b i t B e y 'i
de İçişleri Bakanlığı'na aday seçtiği tarih 25 Ekim 1923 Perşembe
günüdür. Aynı gün ve ertesi Cuma günü Hükûmet üyeleri Çankaya'da
benim başkanlığımda toplandı.
Gerek Hükûmet Başkanı F e t h i B e y'in ve gerek diğer bakanların
istifa etmeleri zamanının geldiğini ve bunun gerekli olduğunu bildirdim.Meclis'ce
yeni hükûmet seçildiğinde, şimdiki hükûmette bulunan üyelerden yeniden
seçilenler olursa, onlar bu seçimden sonra da istifa ederek yeni
hükûmete katılmayacaklardır, esasını da kabul ettik. Yalnız, o zamanlar,
bakanlar gibi seçilen ve kabineye dahil bulunan Genelkurmay Başkanı
F e v z i P a ş a, bu kararın dışında bırakıldı. Çünkü ordu yönetim
ve komutasının rastgele birisine verilmesi doğru görülmedi.
Efendiler, bu türlü hareketin ve alınan kararın nasıl bir maksada
dayandığı incelenirse, şu sonuca varılır : İhtiraslı grubu, hükûmet
kurmakta tamamen serbest bırakıyoruz. Şimdiki kabinede bulunan bakanlardan
hiçbiri katılmaksızın, tamamen istedikleri kimselerden oluşan,istedikleri
gibi bir kabine kurarak memleket mukadderatına hâkim oImalarında
bir sakınca görmüyoruz. Fakat ne hükûmet kurmaya ve ne de kursalar
bile memleketi yönetme iktidarı göstereceklerine emin bulunuyoruz.
Meclis'i aldatmaya çalışan ihtiraslı grup, şu veya bu tarzda bir
hükûmet kurmayı başarabildiği takdirde, bir müddet bu hükûmetin
idare şeklini ve idaredeki iktidarını takip etmenin ve hattâ ona
yardımcı olmanın doğru olacağını düşündük. Fakat bu şekilde kurulacak
bir hükûmet, memleket yönetiminde ve yeni gayelerimizi gerçekleştirmekte
beceriksizlik gösterir ve başka maksatlara yönelirse, bunu Meclis'te
açıklayarak, Meclis'i aydınlatma yolunu tercih ettik. Hükûmet kurmayı
başaramadıkları takdirde, doğacak karışıklığın Meclis'i uyandıracağı
tabiî idi. Bunalım ve karışıklığın devamına seyirci kalınamayacağından,işte
o zaman, bizzat müdahale ederek ve tasarladığım şekli açıkça ortaya
koyarak işi kökünden halledebileceğimi düşünmüştüm.
|
