|
Mesneviden Hikayeler
MESNEVİ'DEN
HİKAYELER -CİLT 2-
GEMİDEKİ DERVİŞ
Bir gemide bir derviş vardı. Erliği kendisine arka yastığı
yapmış, ona dayanmıştı. Gemide bir kese altın kayboldu. Herkesi aradılar. Birisi
onu da gösterip,Bu uyuyan yoksulu da arayalım” dedi. Para sahibi derdinden onu
da uyandırdı.Bu gemide bir kese kayboldu. Herkesi aradık, bu arayıştan sen
kurtulamazsın. Hırkanı çıkar, soyun da senin hakkında kimsenin şüphesi kalmasın”
dedi. Derviş Yarabbi, şu aşağılık kişileri, kulunu töhmet altına alıyorlar,
fermanını eriştir” dedi. Dervişin gönlü dertlenir dertlenmez hemen denizin her
tarafından yüz binlerce baş çıkardı. Her birinin ağzında bir inci vardı. Ama ne
inci? Her tanesi bir memleket haracı. Tanrıdan geliyor, elbette eşi bulunmaz.
Derviş gemiye birkaç inci atıp fırladı, havayı adeta kendisine bir taht edip
oturdu. Padişahlar gibi tahtının üstüne bağdaş kurup kuruldu. O havanın yücesin
de, gemi de onun önünde! Dedi ki: Yürüyün, gidin. Gemi sizin Hak benim, yoksul
bir hırsız sizinle bir arada olasın! Bakalım, bu ayrılıktan kim ziyan eder? Ben
hoşum, Hak'la çift, halktan tek! O, beni hırsızlıkla töhmet altına alır ne
yularımı bir gammaza verir!” Gemidekiler dediler ki:Ey ulu, sana bu yüce makamı
ne yüzden verdiler?” derviş, Yoksulu töhmet altına almak, hor hakir bir şey
için Hakk'ı incitmek yüzünden. Haşa bu yüzden değil. Ululara tazim ettiğinden
çünkü ben, yoksullar hakkında hiç kötü zanna düşmedim. Onlar öyle latif, öyle
nefesleri hoş kişilerdir ki onları ululamak için TanrıdanAbese” suresi geldi.
Onların yoksulluğu, dünyayı dönüp dolaşma yüzünden ve dünyalık için değil.
Hak'tan başka hiçbir şey olmadığından onlarda yokluğu, yoksulluğu kabul
etmişlerdir. Nasıl töhmet altına alabilirim ki Hak, ondan yedinci kat göğe kadar
hazinelerine emin etmiştir” dedi. Töhmetli duygudur; latif nur değil. Nefis
sofestai olmuştur, vur nefsin kafasına! Çünkü hakikati kötekle anlar delil
getirmekle değil. Mucize görür, aydınlanır. Sonradan der ki: o bir hayaldi.
Hakikat olsaydı o gördüğüm şaşılacak şey gece gündüz gözümün önünde dururdu.
Halbuki o temiz gözlerde mukimdir, hayvan gözüne karin olmaz. O şaşılacak şey, o
mucize, bu duygudan utanır çekinir. Tavus kuşu, hiç dar bir kuyuya girer mi?
Sakın bana, çok söylüyor deme. Ben yüzde birini söylüyorum, söylediğim de pek
cüzi, muhtasar!
Sofiler, bir sofiyi kınayıp tekke şeyhinin yanına gelerek,
ŞeyheEy ulumuz, medet bu sofiden öcümüzü al”dediler. Şeyhsofiler, şikayetiniz
neden” diye sorunca birisibu sofinin üç kötü huyu var; söze başladı mı çan gibi
susmak bilmez, boyuna söyler. Yemeğe girişti mi yirmi kişinin öğününden fazla
yemek yer. Yattı mı uyudu mu Eshabı Kehf' benzer” dedi. Sofiler, bu üç huy, yol
ehline yaraşmaz diye şeyhin huzurunda savaşa giriştiler. şeyh o fakire yüz
çevirip dedi ki:Ne halin olursa olsan, o halde itidali koru.işlerin hayırlısı
orta hallidir” diye haberde bile var vücuttaki ahlat itidal yüzünden faydalı.
Bunların biri herhangi bir arızî sebeple fazlalaştı mı insanın bedeninde
hastalık meydana gelir. Yoldaşına pek yüklenme çok söz söyleme, onu pek övme,
çünkü bu, nihayet ayrılığa sebep olur. Musa'nın sözü, kendince haddindeydi ama o
iyi dosta fazla geldi. o fazlalık da Hızır'la arasının açılmasına sebep oldu.
Musa'yaHaydi git sen çok söylüyorsun gayri ayrılık gelip çattı! Musa, sen ne
fazla konuşuyorsun, git uzaklaş yahut da benimle olunca kör dilsiz kesil. Yok
eğer gitmez, inadına oturursan hakikatte de bence gitmiş, benden ayrılmış
sayılırsın” dedi. Mesela namazda ansızın yellensen , biriside sana git yeniden
aptes al dese, gitmez orada kakılır kalır namaz kılmaya devam edersen istediğin
kadar eğil bükül yat kalk be şaşkın, zaten namazın gitti. Yürü seninle eş
olanların, sözünü sohbetini susamışçasına sevenlerin yanına var. Bekçi
uyuyanlara göredir. Balıkların bekçiye ne ihtiyacı var? Çamaşırcıya elbise
giyenler muhtaçtır. Çırçıplak canın ziyneti tanrı tecellisidir. Ya çıplakları
bırak, bir yana çekil yahut onlar gibi elbiseden vazgeç! Yok eğer tamamıyla
soyunamıyorsan bari elbiseni azalt da orta halli ol!” Fakir, o şeyhe ahvalini
anlattı, suçuna özürler diledi. Şeyhin sualine, Hızır'ın cevapları gibi güzelce,
doğruca cevaplar verdi. Nitekim Kelimin suallerine Hızır'ın Alim Tanrıdan
verdiği cevaplarlarla; Musa'nın müşkülleri halloldu. Hızır Musa'ya her müşkülü
için anlatılamayacak derecede miftahlar verdi. Dervişe Hızır'dan mirastı, o da
şeyhin suallerine cevap vermede himmet etti. Dedi ki : Orta yol hikmetse de bu
orta hallilik de nispidir. Su deveye göre azdır, fakat fareye göre deniz
gibiydi. Birisinin dört ekmeğe ihtiyacı olurda iki, yahut üç tanesini yerse bu,
orta bir yiyiştir. Fakat dördünü de yerse bu yiyiş, orta bir yiyiş değildir ki.
O adam, kaz gibi hırsına esir olmuştur. Birisinin on ekmeğe iştahı olsa da
altısını yese bu orta sayılır. Fakat benim elli ekmeğe ihtiyacım var, senin altı
yufkaya müsavi değiliz ki. Sen on rekat namaz kılınca usanırsın, ben beş yüz
rekat namaz kılsam usanmam. Birisi, ta Kabe'ye kadar yaya gider, öbürü mescide
varıncaya kadar kendisinden geçer. Birisi o kadar cömerttir ki gönlü bulanmadan
canını bile verir, öbürü bir dilim ekmek verebilmek için can çekişir. Bu orta
halli oluş, sona göredir, önü, sonu olan şeye nispetledir. Bir şeyde evvel, ahir
olmalı ki ortası tasavvur edebilsin. Sonsuz şeyin önü, sonu nasıl olur önü sonu
olmayanın ortası nasıl bulunur? TanrıDeniz mürekkep olsa biterdi de Rabbimin
kelimeleri bitmezdi” dedi. Kimse Tanrı tecellisinin evvelini ahirini göremedi.
Hatta yedi deniz tamamıyla mürekkep olsa gene biteceğini umma. Bağ, orman
baştanbaşa kalem olsa bu söz, yine eksilmez. O, mürekkebin o kalemlerin hepsi
biterde sonu olmayan bu söz yine kalır. benim halim uyuyan adamın haline benzer.
Gören sapık, beni uyuyor sanıyor.
Halbuki bil ki gözüm uyur, gönlüm uyanıktır. Bil ki işsiz
güçsüz gibi duruyorum ama işimde var, gücüm de! PeygamberGözlerim uyur ama Tanrı
lütfüyle kalbim uyumaz” dedi. Senin gözün açık, kalbi uyuyor; benim gözüm
uyuyor, gönlüme kapı açılmış! Gönlün ayrı beş duygusu var, gönül duygusuna iki
cihan da pencere. Sen kendi zayıflığınla bana bakma sana gece çağı ama o gece,
bana kuşluk vakti. Sana zindan, fakat o zindan bana bahçe gibi. Meşguliyetin ta
kendisi bana istirahat hali. Senin atağın balçıkta, bana balçık gül kesilmiş
sana yas, bana düğün, dernek davul zurna ! seninle yeryüzünde oturup duruyorum
ama Zuhal yıldızı gibi yedinci kat göğün üstünde koşup durmaktayım. Seninle
oturan ben değilim, benim gölgem. Mertebem düşüncelerden üstün. Çünkü ben
düşüncelerden, vesveselerden geçtim, onların dışında koşup gezmekteyim. Ben
endişelere hakimim, mahkum değil. Usta binaya hakimdir. Bütün halk, endişelere,
vesveselere mahkumdur. O yüzden hepsinin gönlü hasta, hepsi gamlı, gussalıdır.
Onların arasından çıkıp kurtulmak istersem kendimi mahsustan endişeli
gösteririm. Ben yücelerde uçan bir kuşum, endişe sinek! Sinek nasıl olurda beni
elde edebilir? Ayakları kırık olanlar da benimle buluşsunlar konuşsunlar diye
göğün yücelerinden kasten aşağıya inerim. Aşağılık sıfatlardan usandım mı
melekler gibi uçuveririm. Benim kanadım, kendinden çıkmadır. Vücuduma iki kanat
yapıştırmadım ben. Cafer-i Tayyar'ın kanadı kendindendir, Cafer-i Tarrar'ın
kanadı ise iğreti. Tatmayan adama göre bu, davadan ibarettir. Fakat makamı yüce
kişilere göre dava değil, manadır. Bu söz,kargaya göre laftan, kuru iddiadan
ibarettir. Nitekim sineğe göre dolu tencere ile boş tencere birdir. İçinde lokma
gevher olduktan sonra çekinme muktedir olduğun kadar ye! Şeyhin biri bir gün,
halkın kötü zannını gidermek için leğene kustu, leğen inciyle doldu. Bu suretle
o basiret sahibi pir, halkın az akıllılığına acıyıp ancak akılla anlaşılır
inciyi gözle görülür inci haline getirdi. Fakat midende temiz de pis murdar bir
hale geliyorsa boğazını kilitle, anahtarı da sakla. Lokma, kimde ululuk nuru
haline gelirse ne dilese yesin ona helal! Eğer benim canıma aşina isen bilirsin
ki şu manalı sözüm boş dava değildir. Gece yarısında bile senin yanındayım;
kendine gel geceleyin korkma; ben senin adamımım, hısmınım dersem, bu iki iddia
da eğer hısımlarının sesini tanırsan sence doğrudur. Yanında olmak da, hısmın
bulunmak da idiadır ama iyi anlayan kişiye göre ikisi de manadan ibarettir ve
doğrudur. Senin yakından gelişi de şehadet eder ki bu nefes, bir sevgilinin
yanından gelmekte. Hısımların seslerindeki tat da o hısmın doğruluğuna şahittir.
Fakat Tanrı ilhamına mazhar olmayan ve bilgisizliğinden yabancı sesiyle akraba
sesini birbirinden ayırt edemeyen ahmağa göre, bu adamın sözü davadan ibarettir.
Bu ahmağın bilgisizliği, inkarına sebep olur. Fakat gönlünde Tanrı nurları olan
akıllı, anlayışlı kişiye göre bu ses, mananın ta kendisidir ve doğrudur. Bu şuna
benzer: Arapça bilen birisi, Arapça Ben Arapça bilirim” dese, onun Arapça
bilirim demesi davadır ama Arapça söyleyişi de manadır, davanın ispatıdır. Yahut
bir katip, kağıdın üstüneBen katibim, yazı okuyabilirim, yüce bir kişiyim” diye
yazsa, bu yazı filvaki davadır ama yazılan şeyde davanın doğruluğuna şahittir.
Yahut da bir sofiDün akşam rüyada birisini gördün ya hani omuzun da seccade
vardı işte o benim. Rüyada sana nazardaki feyizleri anlatmıştım. Onları kulağına
küpe et. O sözü aklına rehber yap, sözlere uy” dese, Bu söz sana rüyayı
hatırlatır. Yeni bir mucize, eski bir altındır. Bu söz, dava gibi görünür ama
rüyayı görenin ruhu” Evet” der. Tasdik eder. Hikmet, müminin kaybolmuş malı
olduğundan kimden duysa inanır, kabul eder. Fakat kendisini hikmetin yanında
bulursa nasıl şüphe edebilir. Nasıl yanılabilir? Susuz birisineacele et, çabuk,
kadehteki suyu al iç” desen susuz, Bu bir davadan ibaret. Yürü ey davacı
benden uzaklaş” Yahut Kadehtekinin su, o içilen güzel, berrak su olduğuna dair
bana bir delil göster!"”der mi? Ana, süt emer çocuğuna Gel yavrum, süt em, ben
senin ananım” dese, çocuk Ana, sütünü emersem karnım doyacak mı bir delil
göster!” der mi? Her ümmetin gönlünde Hak'tan bir tat vardır. Peygamberlerin
yüzü ve sesi de mucizedir. Peygamber, dışardan seslendi mi ümmetin canı, içerden
secde eder. Çünkü can kulağı, alemde hiç kimseden o sese benzer bir ses
duymamıştır. O misilsiz ruh, o misli olmayan sesten neşelenir, Tanrıya yaklaşır.
2.CİLT ANA SAYFASI
MESNEVİDEN HİKAYELER ANA SAYFASI
|