|
Mesneviden Hikayeler
MESNEVİ'DEN
HİKAYELER -CİLT 1-
AHMED'E DOĞRU 1
Senin gözüne kendini görmek
hassasını verince nazarında alem gibi yüzlerce alem meydana getirir. Her ne
kadar dünya senin yanında azametli ve nihayetsizse de bil ki kudrete karşı bir
zerre bile değildir. Zaten bu alem sizin canlarınızın hapishanesidir; uyanın, o
tarafa gidin! Zira o taraf sizin sahranız, mesire yerinizdir. Bu alemin hududu
vardır, o alem ise esasen hadsizdir. Nakış ve suret, o manaya settir,maniadır.
Firavun'un yüz binlerce mızrağını tek bir Musa'nın bir tanecik asası ile
kırdı.Yüz binlerce Calinus'un yüz binlerce hekimlik hünerleri vardı; İsa'nın ve
nefesinin yanında batıl oldu. Yüz binlerce şiir defterleri vardı, bir tek
Ümmi'nin kitabına karşı ayıp ve ar haline geldi. Aşağılık olmayan kişi böyle
galip Tanrı huzurunda niçin ölmesin.Çok dağ gibi gönüller kopardı. Kurnaz kuşu,
iki ayağından asakoydu. Akıl ve zekada kemale ermekle Tanrı'ya varılmaz.
Padişahın fazıl ve ihsanı aczini bilen kişiden başkasını kabul etmez. Hey gidi
hey... Çok köşe, bucak kazıcı ve hazine doldurucular; o kurup duran kişiye, o
öküze(vezire) maskara oldular. Öküz kimdir ki sen onun maskarası olasın. Bir
kadının kötü işten yüzü sararınca, utanınca Tanrı, onu çarpıp Zühre yıldızı
yaptı. Bir kadını Zühre yapmak çarpma oldu da balçık haline geliş, çarpılma
değil midir? Be inatçı!!!Ruh seni en yüksek göklere çıkarırken sen en
aşağılıklara, su ve çamura doğru gittin.Akılların bile imrendiği öyle bir
varlığı, bu alçaklık yüzünden değiştin. Şimdi bak, bu senin kendini çarpman
nasıl? O çarpılma yanında bu, gayet aşağı. Himmet atını yıldız cihetine sürdün,
nücum ilmi ile uğraştın da secde edilmiş Adem'i tanımadın! Ey hayırsız evlat!
Nihayet sen Ademoğlusun, ne vakte dek alçaklığı şeref sayarsın.Niceye dek
ben alemi zaptedeyim, bu cihanı kendi varlığımla doldurayım dersin?Dünyayı
baştan başa kar kaplasa güneşin harareti, bir görünüşte onu eritir. O vezirin
vebalini de, daha onun gibi yüz binlercesinin vebalini de Tanrı bir kıvılcımla
yok eder. O, aslı olmayan hayelleri, tamamı ile hikmet yapar; o, zehirli suyu
şerbet haline getirir.O zan ve şüphe doğuran sözleri, hakikat ve yakin haline
getirir. Kin ve adavet sebeblerinden dostluk ve muhabbet belirtir. İbrahim'i
ateş içinde besler; korkuyu, ruhun emniyeti ve selameti yapar. Onun sebep
yakıcılığına hayranım. Onun hayallerinde Sofestai gibiyim. O vezir kendince
başka bir hile kurdu. Vaiz ve nasihati bırakıp halvete girdi. Müritleri yakıp
yandırdı. Tam kırk elli gün halvette kaldı. Halk onun iştiyakından, hal ve tavrı
ile sözünden, sohbetinden uzak düştükleri için deli oldular.Onlar yalvarıp
sızlanıyorlardı, vezir ise halvette riyazattan iki büklüm olmuştu. Hepsi
birdenBiz sensiz kötü bir hale düştük, karışıklık içindeyiz, değneğini yeden
birisi olmadıkça körün ahvali ne olur? İnayet et. Allah için olsun, bundan
ziyade bizi kendinden ayırma! Bizler çocuk gibiyiz, sen bize dadısın; sen bizim
üzerimize o gölgeyi döşe demişlerdi. Vezir dedi ki: Ruhum dostlardan uzak
değildir. Fakat dışarı çıkmaya izin yok. Emirler rica ve şefaate, müritler dil
uzatmaya başladılar:Ey kerem sahibi! Bu ne kötü talih ki sensiz gönülden de
yetim kalmışızdır, dinden de. Sen bahaneler ediyorsun, biz ise dertle yürek
yangınlığından soğuk soğuk ah edip duruyoruz. Biz senin sohbetine alışmışız. Biz
senin hikmet sütünle beslenmişiz. Allah aşkına bize bu cefayı yapma; lütfen bu
günü yarına bırakma! Gönlün razı olur mu, aşıkların, akıbet istifadesiz
kalsınlar? Hepsi de karadaki balık gibi çırpınıyorlar. Suyu aç ırmağım bendini
yık! Ey zamanede naziri olmayan zat! Allah aşkına halkın imdadına yetiş! Vezir
dedi ki: Dikkat ediniz, ey dedikodu düşkünleri! Dilden çıkan ve kulakla duyulan
zahiri vaizleri arayanlar! Bu aşağılık duygu kulağına pamuk tıkayın, ten
gözünden duygu başını çözün! O gizli kulağın pamuğu, baş kulağıdır, bu kulak
sağır olmadıkça o can kulağı sağırdır. Hissiz, kulaksız, fikirsiz olur ki İrcii-Tanrına
geri dön hitabını işitesiniz.
Sen uyanıklık dedikodusunda
oldukça uyku sohbetinden nasıl olur da bir koku alabilirsin! Bizim sözümüz
işimiz, hariçte yürümektedir. Batıni yürümek ise gökler üzerinde olur. Cisim
kuruluğu(bu alemi) gördü, çünkü kuruluktan (bu alemden) doğdu; can İsa'sı
ayağını denize attı. Kuru cismin yürümesi, kuruya düştü, ama canın yürümesine
gelince: Ayağını denizin ta ortasına bastı. Ömür kuruluk yolunda; gah dağ, gah
deniz, gah ova aşarak geçip gittikten sonra... Abıhayatı, nerede bulacaksın;
deniz dalgalarını nerede yaracaksın? Kara dalgası, bizimkuruntularımız,
anlayışımız ve fikrimizdir. Deniz dalgası ise kendinden geçiş, sarhoşluk ve
yokluktur. Sen bu sarhoşlukta oldukça o sarhoşluktan uzaksın. Bundan sarhoş
oldukça o kadehten nefret eder durursun.Zahir dedikodusu toz gibidir. Kulak gibi
bir müddet dinlemeyi adet edin! Hepsi birden dediler ki: Ey bahane arayan hakim
bu cefayı bize reva görme! Hayvana takati derecesinde yük yüklet. Zayıflara
iktidarları nispetinde iş havale et! Her kuşun yiyeceği lokma, kendine göredir.
Nasıl olur da her kuş bir inciri(bütün olarak) yutabilir? Çocuğa süt yerine
ekmek verirsen zavallı yavruyu öldü bil! Ondan sonra dişleri çıkınca kendi
kendine onun içi ekmek ister. Henüz kanadı çıkmayan kuş uçmaya kalkışırsa her
yırtıcı kedinin lokması olur. Ama kanatlanınca o kendisinden teklifsizce,iyi ve
kötü ıslık olmaksızın uçar. Senin sözün Şeytan'ı susturur, senin lütuf ve
keremin, bizim kulağımıza akıl ve fehim verir. Söyleyen, sen olunca kulağımız,
tamam akıldan ibarettir. Madem ki deniz sensin, kurumuz da denizdir! Ey
(sekizinci gökteki) Simak burcundan (denizin dibindeki) balığa kadar her şey
kendisinden nurlanmış olan! Seninle olunca yer, bize gökten daha iyidir. Sensiz,
biz göğün ta üstünde bile karanlık içindeyiz. Ey ay! Gayrı bu felek, nedir ki
seninle mukayese edilebilsin? Göklerin süreta yüksekliği var. Mana yüzünden
yükseklik temiz ruhundur. Süreta yükseklik, cisimlerindir, fakat mana huzurunda
cisimler, isimlerden ibsrettir. Vezir dedi ki: Delillerinizi kısa kesiniz;
nasihatimi can ve gönülden dinleyiniz. Emin isem, emin adam ittiham edilmez göğe
ver desem bile!Eğer ben mahzı kemal isem kemali inkar nedir? Değilsem bu zahmet
bu eziyet ne oluyor? Ben bu halvetten çıkmayacağım çünkü, kalp ahvali ile
meşgulüm. Hepsi birden dediler ki: Ey vezir, inkar etmiyoruz, bizim sözümüz
ağyarın sözü gibi değildir. Ayrılığından göz yaşlarımız akmakta, canımızın ta
içinden ahu vahlar coşmakta! Çocuk dadı ile kavga etmez. Gerçi ne kötüyü bilir
ne iyiyi... Fakat boyuna ağlar durur! Biz çenk gibiyiz sen mızrak vurmaktasın;
inleme bizden değil, sen inliyorsun! Biz ney gibiyiz bizdeki nağme senden.
Kazanıp kaybetmede satranç oyunu gibiyiz; ey huyları güzel! Bizim kazanıp
kaybetmemiz sendendir. Ey bizim canımıza can olan! Biz kim oluyoruz ki seninle
ortada olalım, görünelim! Biz yokuz. Varlıklarımız, fani suretle gösteren Vücud-u
Mutlak olan sensin. Biz umumiyetle aslanlarız ama bayrak üstüne resmedilmiş
aslanlar! Onların zaman zaman hareketleri, hamleleri rüzgardandır. Hareketimiz
de, varlığımız da senin vergindir. Varlığımız umumiyetle senin icadındır. Yoksa
varlık lezzetini gösterdin. Yok olanı kendine aşık eylemiştin! O İn'am ve
ihsanın lezzetini... mezeyi, şarabı ve kadehi esirgeme!Esirgersen kim arayıp
tarıyabilir? Nakış nakkaşla nasıl mücadele eder? Bize bizim efendimize bakma;
kendi ikramına, kendi cömertliğine bak! Biz yoktuk, mücadelemiz de yoktu. Senin
lütfun bizim söylenmemiş sırlarımızı da işitiyordu. Nakış, nakkaşın ve kaleminin
huzurunda ama karnındaki çocuk gibi aciz ve eli bağlıdır. Kudret huzurunda bütün
alem mahlukları, iğne önünde gergef gibi acizdir.Kudret gergefe bazen şeytan
resmi, bazen insan resmi işler; gah neşe, gah keder nakşeder.Gergefin eli yok ki
onu def için kımıldatsın; dili yok ki fayda, zarar hususunda ses çıkarsın. Sen
beytin tefsirini Kur'an dan oku Tanrı Attığın zaman sen atmadın dedi.Biz bir ok
atarsak, atış, bizden değildir. Biz yayız, o yayla ok atan Tanrı'dır.Bu cebir
değil, cebbarlığın manasıdır. Cebbarlığı anış da, ancak Tanrı'ya tazarru ve
niyaz içindir. Bizim figanımız muztar ve kudretsiz olduğumuzun delilidir.
Yaptığımızdan utanmamız da elimizde ihtiyar olduğuna delildir.Yapıp yapmamada
ihtiyarımız varsa utanma ne? Bu acıklanma, bu utanış, bu teeddüp ne? Hocaların
şakirtleri terbiye etmesi niçin; fikir, neden tedbirlerden tedbirlere dönüyor?
Eğer sen O, cebirden gafildir.
Hak'ka mensup olan ay, bulutta yüzünü gizliyor dersen.Buna hoş bir cevap var;
dinlersen küfürden geçer dini tasdik eder, bana tabi olursun:Hasret ve figan,
hastalık zamanındadır. Hastalık zamanı tamamı ile uyanıklık zamanıdır. Hasta
olduğun zaman günahından istiğfar eder durursun.Sana günahın çirkinliği görünür;
iyileşince yola geleyim diye niyet edersin. Bundan sonra kulluktan başka bir iş
ihtiyar etmiyeyim diye ahdeylersin. Şu halde bu yakinen anlaşıldı ki hastalık
sana akıllılık bahşediyor. Ey asılı arayan kimse! Şu aslı bil ki kimde dert
varsa o, koku almış, dermana ermiştir.Kim daha ziyade uyanıksa o daha ziyade
dertlidir. Kim işi daha iyi anlamışsa onun benzi daha sarıdır. Hak'kın cebrinden
agah isen feryadın nerede? Cebbarlık zincirini görüşün hani? Zincire bağlanan
nasıl olur da neşelenir? Hapiste esir olan nasıl hürlük eder? Eğer ayağını
bağladıklarını, başına padişah çavuşlarının dikildiğini görüyorsan...Gayrı sende
acizlere çavuşluk etme. Çünkü bu vazife acizlerin huyu ve tabiatı değildir.Madem
ki görmüyorsun; Tanrı'nın cebrinden bahsetme! Görüyorsan hangi gördüğünün
nişanesi? Hangi bir işe meylin varsa o işte kendi kudretini apaçık görür
durursun; hangi işe meylin ve isteğin yoksa... Bu Tanrı'dandır diye kedini Cebri
yaparsın! Peygamberler, dünya işinde Cebridirler, kafirler de ahiret işinde.
Peygamberlerin, ahiret işinde ihtiyarları vardır, cahillerin de dünya işinde.
Zira her kuş, kendi cinsinin bulunduğu yere gider, bedeni, geride uçmaktadır,
canı daha tez, daha ileri gitmekte.! Kafirler Siccin cinsinden olduklarından
dünya zindanına rahat rahat gelmişlerdir. Peygamberler, (İlliyyi) cinsinden
olduklarından can ve gönül İlliyyine doğru gitmişlerdir.Bu sözün sonu yoktur,
fakat biz yine dönüp o hikayeyi tamamlayalım: Vezir içerden seslendi: Ey
müritler, benden size şu malum olsun. Ki İsa bana Hep yakınlarından,
arkadaşlarından ayrıl, tek ol, yüzünü duvara çevirip yalnızca otur, kendi
varlığından da halveti ihtiyar et diye vahyetti.Bundan sonra konuşmaya izin yok,
bundan sonra dedikodu ile işim yok. Dostlar elveda! Ben öldüm, yükümü dördüncü
göğe ilettim. Bu suretle de ateşe mensup feleğin altında zahmet ve meşakkatler
içinde yanmayalım. Bundan sonra dördüncü kat gök üstünde, İsa'nın yanında
oturacağım. Neden sonra o emirleri yalnız ve birer birer çağırıp her birine bir
söz söyledi.Her birine İsa dininde Tanrı vekili ve benim halifem sensin. Öbür
emirler senin tabilerindir. İsa, umumunu senin taraftarın ve yardımcın etti.
Hangi emir, baş çeker, tabi olmazsa onu tut; ya öldür yahut esir et, hapse at.
Ama ben sağ iken bunu kimseye söyleme, ben ölmedikçe, reisliğe talip olma. Ben
ölmedikçe bunu hiç meydana çıkarma. Saltanat ve galebe davasına kalkışma. İşte
şu tomar ve onda Mesih'in hükümleri... Bunu ümmete tasih bir tarzda oku! dedi.
O, her emire ayrı olarak şunu söyledi: Tanrı dininde senden başka naib
yoktur!Her birini ayrı ayrı ağırladı. Ona ne söyledi ise buna da onu söyledi.
Her birine bir tomar verdi, her tomar öbürünün zıddını ifade ediyordu. O
tomarların metni Ya harfinden Elif harfine kadar olan harflerin şekilleri gibi
birbirine aykırıdır. Bu tomarın hükmü, öbürünün zıddıydı, bu zıt diyeti bundan
önce bildirdik. Ondan sonra daha kırk gün kapısını kapadı. Kendisini öldürüp
varlığından kurtuldu.Halk onun ölümünü haber alınca kabrinin üstü kıyamet yerine
döndü. Bir hayli halk onun yası ile saçlarını yolarak, elbiselerini yırtarak
mezarı üstüne yığıldı.
Arap'tan ,Türk'ten, Rum'dan,
Kürt'ten oraya toplananların sayısını da ancak Tanrı bilir.Mezarın toprağını
başlarına serptiler. Onun derdini yerinde ve dertlerine derman gördüler. Bir ay
ahali, mezarı üstünde gözlerinden kanlı yaşlara yol verdiler. Onun ayrılığı
derdinden padişahlar da, büyükler de, küçükler de ah u figan ediyorlardı. Bir ay
sonra halk dedi ki: Ey ulular! Siz beylerden o vezirin makamına oturacak kimdir.
Ki biz o zatı, vezirin yerine imam ve mukteda tanıyalım. Elimizi de, eteğimizi
de onun eline teslim edelim. Madem ki güneş battı ve bizim gönlümüzü dağladı,
onun yerine çırağı yakmaktan başka çaremiz yok.Sevgili, göz önünden kayboldu mu,
onun visalinden mahrum kaldık mı, yerine birisinin vekil olması, birisinin bize
yadigar kalması gerekir.Gül mevsimi geçip gülşen harap olunca gül kokusunu
nereden alalım? Gül suyundan! Ulu Tanrı açıkça meydan da olmadığından, bu
peygamberler Hakk'ın vekilleridir. Hayır yanlış söyledim. Vekil ile vekil edeni
iki sanırsan (bu) hatadır, iyi bir şey değil.Sen sürete taptıkça ikidir.
Süretten kurtulana göre ise birdir. Bir adam, gözün nuruna bakarsa iki gözün
nuru, birbirinden ayırdedilemez. Bir yerde on tane çırağ bulundurulursa
görünüşte her biri, öbüründen ayrıdır. Nuruna yüz çevirirsen şüphesiz ki birinin
nurunu öbürlerinden ayırt etmeye imkan yoktur. Yüz tane elma, yüz tane de ayva
saysan her biri ayrı ayrıdır. Onları sıkarsan yüz kalmaz hepsi bir olur.
Manalar da taksim ve sayı yoktur, ayırma birleştirme olamaz. Dostun, dostlarla
birliği hoştur. Mana ayağını tut (ona yönel), süret serkeştir.Serkeş süreti,
eritip mahveyle ki onun altında define gibi olan vahdeti göresin. Eğer sen
eritmezsen onun (Tanrı'nın) inayetleri, esasen onu eritir. Ey gönlüm kulu olan
Tanrı!O hem gönüllere kendini gösterir, hem dervişin hırkasını diker. Hepimiz
yayılmıştık ve bir. Orada başsız ve ayaksızdık; Güneş gibi bir cevherdik,
düğümsüz ve saftık... su gibi.O güzel ve latif nur sürete gelince kale
burçlarının gölgesi gibi sayı meydana çıktı. Mancınıkla burçları yıkın ki bu
bölüğün arasından ayrılık kalksın. Mutlaka ben bunu açar, anlatırdım, fakat bir
fikir bile sürçmesin, (bundan) korkarım. Nükteler keskin bir çelik kılıç
gibidir. Eğer kalkanın yoksa gerisin geriye kaç! Kalkansız bu elmasın karşısına
gelme. Çünkü kılıca kesmekten utanç gelmez.Ben bu sebepten kılıcı kına koydum;
Ters okuyan birisi, aykırı mana vermesin. Hikayeyi tamamlamaya, doğrular
topluluğunun vefakarlığından bahse geldik: O reisin ölümünden sonra kalktılar,
yerine bir vekil istediler. O emirlerin birisi öne düşüp o vefalı kavmin yanına
gitti. Dedi ki: İşte o zatın vekili; zamanede İsa halifesi benim. İşte tomar,
ondan sonra vekilliğin bana ait olduğuna dair burhanımdır. Öbür emirde pusudan
çıkageldi. Hilafet hususunda onun davası da bunun davası gibiydi. O da
koltuğundan bir tomar çıkardı, gösterdi. Her ikisinin de Yahudi kızgınlığı
başladı. Diğer emirler de bir bir katar olup (birbirlerinin ardınca davaya
kalkışıp keskin kılıçlar çektiler.) Her birinin elinde bir kılıç ve bir tomar
vardı; sarhoş filler gibi birbirlerine düştüler. Yüz binlerce Hıristiyan öldü,
bu suretle kesik başlardan tepe oldu. Sağdan soldan sel gibi kanlar aktı. Havaya
dağlarcasına tozlar kalktı. O vezirin ektiği fitne tohumları, onların başlarına
afet kesilmişti.
Cevizler kırıldı; içi sağlam
olan, kırıldıktan sonra temiz ve latif ruha malik oldu. Ancak ten nakşına ait
olan öldürmek, nar ve elmayı kırmak, kesmek gibidir. Tatlı olan nardenk şerbeti
olur, çürümüş olanın ise bir sesten başka bir şeyi kalmaz. Esasen manası olan
meydana çıkar; çürümüş olan rüsvay olur, gider. Ey sürete tapan! Türü, manayı
elde etmeye çalış! Çünkü mana süret tenine kanattır. Mana ehliyle düş, kalk ki
hem ata ve ihsan elde edesin, hem de feta olasın. Bu cisimde manasız can;
hilafsız, kılıf içinde tahta kılıç gibidir. Kılıfta bulundukça kıymetlidir.
Çıkınca yakmaya yarar bir alet olur. Tahta kılıcı muharebeye götürme, ah-ü
figane düşmemek için önce bir kere kontrol et; Eğer tahta ise, yürü... başkasını
ara; eğer elmassa sevinerek ileri gel! Elmas kılıç, velilerin silah
deposundandır. Onları görmek size kimyadır. Bütün bilenler, ancak ve ancak bunu
böyle demişlerdir: bilen alemlere rahmettir. Nar alıyorsan gülen (çatlak) narı
al ki onun gülmesi, sana tanesi olduğunu haber versin. O ne mübarek gülmedir ki
can kutusundaki inci gibi, ağızdan gönlü gösterir. Mübarek olmayan gülme,
lanetin gülmesidir: Ağzını açınca kalbinin karanlığını gösterir. Gülen nar
bahçeyi güldürür. Erler sohbeti de seni erlerden eder.Katı taş ve mermer bile
olsan, gönül sahibine erişirsen cevher olursun. Temizlerin muhabbetini ta...
canının içine dik. Gönlü hoş olanların muhabbetinden başka muhabbete gönül
verme. Ümitsizlik diyarına gitme, ümitler var. Karanlığa varma güneşler var.
Gönül seni gönül ehlinin diyarına; ten, seni su ve çamur hapsine çeker. Agah ol,
bir gönüldeşten gönül gıdasını al... onunla gönlünü gıdalandır. Yürü, ikbali bir
ikbal sahibinden öğren!!! İncil'de Mustafa'nın, o Peygamberler başının, o sefa
denizinin adı vardı. Sıfatları, şekli, savaşı, oruç tutuşu ve yiyişi anılmıştı.
Hıristiyan taifesi, o da, o hitaba geldikleri zaman sevap için. Yüce adı
öperler; latif vasfa yüz sürerlerdi. Bu söylediğimiz fitne esnasında o taife,
fitneden, kargaşalıktan emindiler. Onlar, o emirlerin ve vezirin şerlerinden
emin olup Ahmed adının sığınağında korunmuşlardı. Onların neslide çoğaldı.
Ahmed'in nuru, bunlara yardım etti, yar oldu. Hıristiyanlardan AHMED adını hor
tutan diğer fırka, fitnelerden ve o tedbiri de şom, fitnesi de şom vezir
yüzünden hor ve kıymetsiz bir hale geldi. Manaları ters, sözleri aykırı
tomarlara uymalarından dolayı dinleri de müşevveş bir hale geldi, hükümleri de!
Ahmed'in adı böyle yardım ederse acaba nuru nasıl korur? Ahmed adı sağlam bir
kapı olunca o emin ruhun zatı ne olur? Vezirin belası yüzünden yoldan çıkmış
olan o nasihat kabul etmez padişahtan sonra.
Önceki Sayfa
1.CİLT ANA SAYFASI
MESNEVİDEN HİKAYELER ANA SAYFASI
|