Yüzölçümü
: 3.103.200 km2
Nüfusu :
1.381.000
Başkenti
: Yakutsk
COĞRAFİ BİLGİLER
Kuzeydoğu Sibirya'da Kuzey Buz Denizi'ne dökülen Lena, Yana, İndigirka
ve Kolıma ırmaklarının havzasında yer alır. Ülkenin % 40'dan fazlası
kutup dairesinin kuzeyindedir. Ülkenin % 20'si kuzey kutbundadır ve
2/3'ü dağlarla kaplıdır. Ortalama sıcaklık Ocak ayında -34, -50 C°,
Temmuz ayında ( merkezi bölgede ) +18,+29 C° dir.
TARİHÇE Yakutistan
arazisinde en eski insan izleri yukarı Paleolite ( M.Ö. 20-10 bininci
yıllar ) aittir. M.S. 6-10'uncu yüzyıllarda güneyden gelerek yerleşen
bir Türk boyu olan Yakutlar ( Sahalar ) 17'inci yüzyılın ilk yarısında
Rus Çarlığının denetimine girdi. Yakutistan'ın en büyük kenti olan Yakutsk
eyaleti 1632'de kuruldu. 1638'de Yakutsk eyaleti ( Voyevodstvo ) oluşturuldu
ve bu topraklar Rusların yerleşimine açıldı. Ruslar özellikle Lena nehrinin
orta kesimi boyunca sıralanan şehirlere yerleştiler. Yüzyıllar boyunca
göçebeliğe dayalı bir hayat tarzı sürdüren Sahalar 19'yy.da yerleşik
düzene geçtiler. Saha ( Yakut ) Türklerinin milli bilinçleri gözle görülür
derecede artmaya başlamıştır.27 Eylül 1950'de "Yakut Saha Sovyet Sosyalist
Cumhuriyeti Devlet Egemenlik Deklarasyonu" ilan edildi. 20 Aralık 1991'de
cumhuriyet tarihinde doğrudan başkanlık seçimi yapıldı. Başkan göreve
gelir gelmez birinci iş olarak cumhuriyetin adını "Saha Cumhuriyeti"
olarak ilan etti. Yakutlar Orhun kitabelerinde de Kurıkan adıyla geçmektedir.
Daha sonra ku-zeye çekilen Yakutların ana Türk kütlesiyle bağları kopmuştur.
Bu yüzden Saha ( Yakut ) Türkçesi Türkiye Türkçesinden ve diğer Türk
lehçelerinden biraz uzaktır. Sahalar'ın tarihte 10 asra yakın bir süre
varlıklarını sürdüren İskit (Saka) Türklerinin bir uzantısı oldukları
da uzmanlarca belirtilmektedir. Kendilerine Saha demeleri de, buna bir
delil sayılmaktadır.
NÜFUSUN ETNİK
YAPISI 1998 tahminlerine göre 1.381.000 olan Yakutistan nüfusunun
% 50.5'i Ruslardan % 36.9'u Saha ( Yakut ) lardan oluşmaktadır. Geriye
kalan yaklaşık % 13'lük kısım ise Ukrain, Kazak, Tatar ve Azerilerden
müteşekkildir. Başkent Yakutsk'un nüfusu 270.000'dir. Yakutların % 95'
i Yakutistan Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşamaktadır.
İDARE VE DEVLET
YAPISI Hükümet, cumhurbaşkanı ve onun yardımcılarından oluşmaktadır.
Yardımcıların kendi bölümleri vardır ve çeşitli konulardan sorumlu olarak
çalışırlar. Halen Saha cumhuriyetinde 14 bakanlık vardır. Bunlardan
12'sinin başında Saha Türkleri vardır. Ülkenin parlamentosu (İl Tümen)ise
200 kişiden oluşmaktadır. Bunların da % 83'ü Saha Türk'üdür. Cumhuriyetin
sembolü beyaz turnadır. Ülkede Yakutsk, Aldan, Verkoyansk, Mirnıy, Olyokminsk
adlı oblastların (eyaletlerin) dışında 32 rayon vardır. Nüfusun % 90'ı
merkezdeki bölgelerde, Yakutsk ve Vilüysk şehirleri civarında yerleşmiştir.
Moskova sömürgelerinin hepsinde olduğu gibi burada da yerli ahalinin
yüzdesi yıllar geçtikçe düşmekte, kolonize etmek için getirilen Rus
nüfusu artmaktadır.
SİYASİ YAPI 1990'lı
yılların başında Cumhuriyette milli hareketler oluştu. �lk ortaya çıkan
hareket "Saha Omuk" hareketidir. Daha sonra " Saha Keskile" hareketi
ortaya çıktı. Glasnost ve Perestroika ile birlikte Moskova merkezli
olarak ortaya siyasi partiler çıkmıştır. Bunlardan Sosyal Demokrat Parti
Rusya'ya yönelerek Rusya ile tam bir birlik oluşturmak istemektedir.
Bir diğer parti Cumhuriyet Halk Partisi'dir. Bu partinin kurucusu Moskova'da
yaşamaktadır ve faaliyetlerinde merkeze bağlıdır. Yakutistan Halk Partisi
ise bağımsız bir devlet kurmayı amaç edinmiştir. Partinin başkanı genç
bir Saha Türkü olan İ.Miroslav'dır.
EKONOMİ Halkın
geçim kaynakları arasında kürk avcılığı ve balıkçılık önemli yer tutar.
Ülkede bulunan samur, kutup tilkisi ,sincap, tilki ve nadir balık çeşitleri
; avcılar ile maceraperestleri kendine çeker. Bu avcılar sayesinde üretilen
kaliteli kürklerin ve balıkların şöhreti bütün dünyada meşhurdur. Yakutistan'ın
en önemli kaynaklarından biri de yer altı zenginlikleridir. Ülkede elmas,
altın, gaz, kömür, gümüş ve bakır çıkarılmaktadır. Mendeleyev tablosundaki
bütün elementler Yakutistan'da bulunmaktadır. Elmas Saha yurdunda çok
önemli bir yere sahiptir . Bunların en değerlilerinden biri de Moskova'da
müzede bulunan ve 342,5 karatlık pırlantadır. Yakutistan'ın hemen her
bölgesinde elmas çıkarılmaktadır.
