Yüzölçümü
: 26 140 km2
Nüfusu :
2 700 000
Başkenti
: Akmescit
Karadeniz'in kuzeyinde
bir yarımada olan Kırım, Ukrayna'ya bağlı muhtar bir Cumhuriyettir.
Kırım Türkleri Tatar Özerk Yönetimi olan Kırım Tatar Milli Meclisi tarafından
yönetilmektedir. Önemli Şehirleri, Akmescit, Akyar, Yalta'dır.
TARİHÇESİ
Türkler, çok eski dönemlerden beri Kırım'da yaşamaktadırlar. 13. asırdan
itibaren Kırım Tatarları adını almışlardır. Önceleri Altınorda Devleti
içinde yeralmışlar, daha sonra ise sınırları Moskova'ya kadar ulaşan
Kırım Hanlığı'nı kurmuşlardır. 1475'ten itibaren Kırım Hanlığı ile Osmanlı
�mparatorluğu tek devlet gibi yakınlaşınca, Osmanlı �mparatorluğu'nun
hudutları Rusya'nın güney hudutlarına kadar uzanmıştır. Osmanlı �mparatorluğu
ile Rusya arasında 1774 yılında imzalanan Küçük Kaynarca anlaşması ile
Kırım Hanlığı Osmanlı himayesinden çıkmıştır. Rus işgaline maruz kalan
Kırım Türklerinin esaret yılları böylece başlamıştır. Yerli halkı başka
bölgelere göçe zorlanmıştır. En büyük göç dalgaları 1792, 1860-63, 1874-75,
1891-1902 seneleri arasında olmuştur. Rus çarlığı 1917 yılında Bolşevik
ihtilâli ile parçalanınca Kırım'ın Bağımsızlık yolu da açılmıştır. 9
Aralık 1917'de Kırım Tatar Milli Kurultayı toplanmış; 26 Aralık 1912'de
Kırım Halk Cumhuriyeti'nin kurulduğu ilân edilmiştir. Kırım, Nisan 1918'de
Almanlar tarafından da belli bir süre işgal edilmiş; 1920 yılının sonlarına
doğru tekrar Bolşeviklerin eline geçmiştir. 1921 yılında Kırım Muhtar
Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuş ve Rusya'ya bağlanmıştır. 18 Mayıs
1944 yılında Kırım Tatarları, Kırım'dan topluca sürgün edilmişlerdir.
Sovyet Hükümeti, 25.6.1945 yılında yayınladığı Kararname ile Kırım Muhtar
Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni ortadan kaldırmış; Kırım, oblast statüsüne
getirilerek yine Rusya'ya bağlı kalmıştır. Kruşçev, Rus-Ukrayn kardeşliğinin
1000. yılı münasebetiyle Kırım Oblastı'nı Rusya'dan alarak Ukrayna'ya
bağlamıştır. Kırım Bölgesi bugün Ukrayna'ya bağlı Muhtar bir Cumhuriyettir.
Cumhuriyet içerisinde ise Tatar Özerk Yönetimi bulunmaktadır.
KÜLTÜR YAPISI
Kırım Türkçesi ile konuşan Kırım Türkleri'nin kültür yapısı, Osmanlı
İmparatorluğu ile münasebetleri sebebiyle Türkiye'ye çok yakındır. �dil-Ural
Türk bölgesi ile Osmanlı kültürünün etkilediği bölge, Türk uyanışının
fikrî temsilcilerini yetiştirmiştir.
DEMOGRAFİK DURUMU
Ruslar 1 800 000 Ukraynlar 635 700 Kırım Tatarları 300 000 Ermeniler
4 800 Bulgarlar 1 400 Rumlar 3 500 Almanlar 2 600
EĞİTİM-ÖĞRETİM
Kırım'da 5 üniversite, 16 enstitü, 1 akademi, 32 Teknikum (teknik lise),
35 PTU (Endüstri Meslek Lisesi ve Çıraklık Eğitim Merkezi arasında bir
okul çeşidi), 598 düz okul bulunmaktadır. Toplam öğrenci sayısı 232
859'dur. Bu sayının içinden 197 162'sini Rus ve diğerleri, 38 697'sini
Kırım Tatar öğrencileri teşkil etmektedir. Yapılan girişimler sonunda
şimdiye kadar Kırım'da toplam 1839 öğrenci diploma almış; 166 öğretmen
görev almış, 6 adet Milli Okul açılabilmiştir. Fakat dersliklerin yetersiz
olmasından dolayı Kırım Tatar Türkçesi hariç, bütün dersler yine Rusça
olarak gösterilmektedir. Kırım Devlet Üniversitesi'nde 1991 yılında
Tatar Türkçesi ve Edebiyatı Bölümü açıldı. 1995 yılına kadar bu bölüme
her yıl 50 öğrenci kabul ediliyordu. Ancak, 1996 yılından itibaren sayı
düşürülerek 30 öğrenci kabul edilmeye başlandı. 1994 yılında Kırım Tatar
Entellektüeller ve Halk Hareketi ile Kırım Devlet Sanayi Pedagoji Enstitüsü
açıldı. Bu enstitüde 1300 öğrenciden 722'si Kırım Tatarlarından oluşmaktadır.
Çalışan 100 öğretmenden 70'i ve Rektör Tatardır. Yaklaşık 200'ün üstünde
Kırım Tatar öğrenci de Türkiye'de üniversite eğitimine devam etmektedir.
GERİ DÖNÜŞ
Kırım'dan sürgün edilen Kırımlıların geri dönüşleri devam etmektedir.
Yurtlarına dönen Kırım Türk'ü sayısı 300 bine ulaşmıştır. Özellikle
Özbekistan'da bulunan Kırım Türkleri geriye dönmek istemekte iseler
de, Özbekistan idaresi bu dönüşe izin vermemekte ve çeşitli zorluklar
çıkarmaktadır.
EKONOMİ Kırım'ın
en önemli ekonomik değeri turizmdir. Ülkede dünyaca ünlü dinlenme yerleri,
turistik tesisler bulunmaktadır. Sanayide elektrik üretimi, demir üretimi,
makine yapımı, kimya sanayii önemli bir yer tutmaktadır. Ziraat sektöründe
bağcılık ve hayvancılık önem kazanmıştır.
TÜRKİYE İLİŞKİLER
Türkiye tarafından başlatılan 1000 (bin) konut projesi, yurtlarına
dönen evsiz-barksız Kırım Türkleri için önemli bir imkân olmuştur. Bu
konutların 300 kadarı teslim edilmiş; geriye kalanın ise inşaatı sürdürülmektedir.
Türk kuruluşları tarafından kazandırılan anaokulu, ilkokul ve hastane
gibi tesisler, Kırım'ı, Kırım Türkleri için tekrar yerleşim bölgesi
ve yurt haline getirmiştir.
