Yüzölçümü
: 164.900 km2
Nüfusu :
1.418.100
Başkenti :
Nukus
Karakalpak Özerk
Cumhuriyeti, Aral Gölü'nün güneydoğu ve güneybatısında yer alır. Orta
kesim, Amuderya ırmağı vadisi ve deltasından oluşur. 164.900 km2'lik
bir araziye sahip olan Karakalpakistan'ın iklimi kara iklimidir. Değişik
etnik grup ve milliyetlerin yaşadığı cumhuriyette 1.418.100 kişilik
nüfus vardır. Karakalpakistan'ın en önemli yerleşim merkezi başkent
Nukus'tur. Amuderya deltasının başında kurulmuş olan Nukus 1932'de şehir
statüsünü kazandı. Başta gıda işleme tesisleri olmak üzere çeşitli hafif
sanayi kuruluşlarının bulunduğu kentte , Özbek Bilimler Akademisi'nin
Karakalpak şubesi ile öğretmen okulu, müze ve tiyatro mevcuttur.
TARİHÇE Uzun
yıllar Kazaklarla da iç içe yaşayan Karakalpaklara ilişkin tarihi kayıtlar
ancak 16.yüzyıla kadar iner. Eski yurtlarının Kazan ve Astrahan arasındaki
Volga kıyıları olduğu, oradan Amuderya çevresine göç ettikleri bildirilmektedir.
18. yüzyılda Amuderya yöresine yerleşen Karakalpaklar , Özbekler ve
Kazaklar dışında bölgede az sayıda Türkmen ve Rus azınlıkları da yaşamaktadır.
Karakalpakistan, 1936 yılı Aralık ayında Özbekistan'a katılmıştır. 1
Aralık 1990'da Cumhuriyet Yüksek Konseyi tarafından Karakalpakistan'ın
özerkliği kabul edilerek Özbekistan'ın ilk ve tek özerk cumhuriyeti
olduğu onaylanmıştır. Kentlerde oturanların oranı % 48 dolayındadır.
Başlıca kentler Nukus, Hoceyli, Biruni, Tahyataş, Çimbay, Turtkul ve
Altıkıl'dır.
EKONOMİ Anayasa
çerçevesinde demokratik bir ülke olan Özbekistan'ın tecrübesine uymayı
taahhüt eden Karakalpakistan, aynı zamanda piyasa ekonomisi politikasını
gerçekleştirme yolundadır. Ekonomi büyük ölçüde tarıma dayanır. Sınırlı
sanayi sektörü hafif imalat kuruluşları, petrol işleyen rafineriler,
Hoceyli'deki tersaneyi, kireçtaşı, alçı, asbest, mermer ve kuvarst kaynaklarını
kullanan çok sayıda yapı malzemesi fabrikası ve Tahyataş'taki enerji
santralından ibarettir. Pamuğun yanısıra yonca, pirinç ve mısır yetiştirilir.
Kızılkum çölünde sığır ve karakul koyunu beslenir. Çiftçilerin büyük
çoğunluğu ipek böcekciliği ile uğraşmaktadır. Karakalpakistan , pamuk
yetiştirme ve pirinç üretiminde önde gelen bir bölgedir. Özellikle tarım
ürünleri ve zengin mineral ve hammadde kaynaklarına bağlı olarak çeşitli
sanayii dalları bulunmaktadır.
EKOLOJİ
Karakalpakistan ekolojik bir felaketin eşiğindedir. Aral Gölün'ün kuruması
tehlikesi cumhuriyetin en önemli problemidir.
