Yüzölçümü
: 50.300 km2
Nüfusu :
230.000
Başkenti
: Mohaçkale
Büyük Kafkas dağlarının
kuzey yamacının en doğu ucunda yer alan Dağıstan'ın kuzeyinde Kalmuk
Cumhuriyeti, kuzeybatısında Stavropol Krayı, batısında Çeçen ve İnguş
Cumhuriyetleri, güneydoğusunda Gürcistan, güneyinde de Azerbaycan ile
sınırları bulunmaktadır. Ülkenin doğusu ise Hazar Denizi ile çevrilidir.
1995'de nüfusu 2 milyona yaklaşan Dağıstan'ın, alanı 50.300 Km2'dir.
Başşehri 230 bin nüfuslu Mohaçkale'dir. Ülke topraklarının güney ve
batısı, Guton dağında 3646 m.ye ve Bazar-düzü dağında da 4480 m.ye ulaşan
Kafkas Dağlarının ana doruk hattıyla çevrilidir. Doğusunda Hazar Denizi
ve kuzeyinde Kuma Irmağı yer alır. Dağıstan coğrafi açıdan beş bölgeye
ayrılır. Güney yarısının büyük bölümünü Sulak, Samur ve Kurak ırmaklarının
vadi ve kanyonlarıyla yarılmış engebeli Kafkas Dağları ile Dağıstan
iç platosu kaplar. Bu bölgenin kuzeyinde yüksekliği 920 m.ye ulaşan
tepelerden oluşan ikinci bir dağlık kuşak bulunur. Bu dağlar ile Hazar
Denizi arasında kalan 15-25 km genişliğindeki dar kıyı ovası üçüncü
bölgeyi oluşturur. Petrol ve doğal gaz yataklarını barındıran bu ovanın
genişlediği yerde başlayan dördüncü bölge alçak ve bataklık ovalar ile
Terek ırmağı deltasından oluşur. Deltanın hemen ilerisinde uzun ve kumluk
Agragan Yarımadası başlar. Son olarak Terek Irmağının hemen kuzeyinde
kumullarla kaplı Nogay Bozkırları ise beşinci bölgeyi oluşturur.
İdarî Yapı ve Nüfus
Özellikleri: 50.300 Km2 yüzölçümüne sahip olan Dağıstan'da 1995 tahminlerine
göre 2 milyona yakın nüfus yaşamaktadır. Nüfusun % 40'ı şehirlerde yaşamaktadır.
Başşehir Mohaçkale dışındaki önemli şehirleri Derbent, Hasanyurt, Bâbayurt,
Kızılyurt, İzerbaş, Buynak, Kayakent ve Kaytak'dır. Dağıstan'da pek
çok etnik-linguistik gruplar birlikte yaşamaktadırlar. Başta Kumuklar,
Nogaylar, Azeriler gibi Türk boylarının yanında, Avarlar, Darginler,
Lezginler, Lakslar, Tabasaranlar, Ağullar, Rutullar, Sahurlar gibi Müslüman
Dağıstan toplulukları yaşamaktadır.
NÜFUSUN ETNİK
YAPISI Dağıstan nüfusunun 3/4'ü dağlık alanlarda,1/4'ü de düzlüklerde
yaşar. Dağlık sahalarda Avar, Dargin, Lezgin, Laks, Tabasaran, Ağul,
Rutul, Sahur gibi Dağıstan toplulukları yaşarlar. Hürriyetlerini korumak
için adeta birer müstahkem kale vazifesi gören dağlık alanlara sığınmış
olan halk, genellikle hayvancılık yapmakta, ayrıca maden, ağaç işleri,
deri, yün dokumacılığı gibi ekonomik faaliyetlerde bulunmaktadırlar.
Samur Irmağından Sulak Irmağına kadar olan sahil düzlüğü ile Sulak-Kuma
nehirleri arasındaki ve kuzeydeki Terek ırmağı deltasında ise, Azeri,
Kumuk, Nogay, Türkmen gibi Türk topluluklar yaşamaktadır. Bunlardan
Kumuklar; Hasanyurt, Babayurt, Kızılyurt, Buynak, Kayakent, Kaytak ve
başşehir Mohaçkale çevresinde yerleşmişlerdir. 1989 sayımında toplam
sayıları 300 bine yaklaşan Kumukların % 82'si bu bölgede bulunmaktadır.
Ayrıca, Süyünçkale ve Gudermes şehirleri çevresinde 10 bin ve K. Osetya
Mozdak rayonunda da 10 bin kadar Kumuk yaşamaktadır. Nogaylar ise, ülkenin
kuzeyinde Terek deltasında yaşamaktadırlar. 1989 nüfus sayımında 75
binden fazla olan Nogay nüfusunun 30 bin kadarı yani toplam Nogay nüfusunun
% 37.5'i bu bölgede bulunmaktadır. . Dağıstan'da Türk nüfusun yaşadığı
kıyı ovalarında ayrıca Rus (bilhassa Hasanyurt ve Kızılyar çevresinde),
Tat, Yahudi ve Ermeni nüfus da yaşamaktadır. Bu bölgede daha çok tarım,
ticaret ve bağcılık gibi ekonomik faaliyetler sürdürülmektedir.
EKONOMİ Nüfusun
büyük bir bölümü geçimini, başta hayvancılık olmak üzere tarımdan sağlar.
Toprakların ancak % 15'i ekime elverişlidir. Tepe yamaçlarında seki
biçiminde tarlalar açılmıştır. Terek deltası bölgesi ve Hazar kıyılanndaki
sulama tesisleri sebze ve meyve tarımına imkan tanımaktadır. Başlıca
tahıl ürünleri buğday, mısır ve Terek deltasında üretilen pirinçtir.
Hazar Denizi kıyılanında balıkçılık önemli bir yer tutar. Dağıstan petrol
ve doğal gaz yönünden zengindir. Ayrıca kömür, demir cevheri, demir
içermeyen metal ve nadir bulunan bazı metal yatakları vardır. Engebeli
yüzey şekilleri, akarsu ve maden potansiyelinin yeterince değerlendirilmesini
engellemiştir. Sanayinin temelini Mohaçkale ve İzerbaş yakınlanndaki
kıyı şeridinde bulunan petrol ve doğal gaz yatakları oluşturur. Önemli
sanayiler makine yapımı, inşaat malzemeleri yapımı, kereste işleme,
gıda işleme, şarap ve cam ürünleridir. Demir işleme ve halıcılık geleneksel
el sanatlarıdır. Karakoysu ırmağı üzerinde Gergebil, Terek ırmağı üzerinde
Kargalinskaya, Sulak ırmağı üzerinde Çirkey, Çiryurt ve Kızılyurt barajlarında
enerji üretilir. Ayrıca birkaç termik elektrik enerji üretim tesisi
de vardır. Dağıstan demir-yolu Moskova, Bakü, Astragan ve Gudermes'e
bağlanır. Bütün demiryolu is-tasyonları aynı zamanda karayoluyla da
birbirine bağlıdır. Ülkenin başlıca limanı Hazar Denizi kıyısındaki
Mohaçkale'dir.
