SULTAN ABDÜLAZİZ

 (1861 -1876)

 

Babası : Sultan II. Mahmud
Annesi : Pertevniyal Sultan
Doğduğu Tarih : 7/8 Şubat 1830
Padişah Olduğu Tarih : 25 Haziran 1861
Tahttan İndirildiği Tarih : 30 Mayıs 1876
Öldüğü Tarih : 4 Haziran 1876
Saltanatı : 1861 - 1876

Sultan Abdülaziz, otuz ikinci padişah olarak Osmanlı tahtına çıktı. Babasının gözetiminde çok iyi bir eğitim almış ve kendini yetiştirmişti. Hocası Akşehirli Hasan Fehmi Efendi’den Arapça dersleri almıştı. Ağabeyi Abdülmecid ile yakın ilişki içinde bulunmuş, devlet yapısını, işleyişini yakından görmüş. O’nun seyahatlerine de katılmıştı. Batı müziği yerine Türk müziği dinlemeyi, opera veya tiyatroya gitmektense orta oyununu seyretmeyi kendi kültür değerlerine sahip çıkmayı tercih etmişti.

Padişah olduğu senelerde devlet, Avrupa'mı devletlerin baskısı, Rusya’nın her fırsatı kollayarak amacına ulaşma politikaları uygulaması dönemini yaşıyordu. Yüzyılın başında kurulma aşamasına gelen, bağımsız bir devlet olma statüsü kazanan Yunanistan da, hamisi devletlere güvenerek, Girid Adası’nı kendine bağlıyacak uygulamaları devreye koymuş, adada çeşitli isyanlar çıkarmayı başarmıştı. İngiltere, özellikle Süveyş kanalının açılmasından sonra, Akdeniz’deki hayati çıkarlarının en önemli noktası olan Mısır’ı elde edecek uygulamalar içinde idi. Sultan Aziz, alınmasından 345 yıl sonra Mısır’ı ziyaret etmiş ve devletin gücünü orada hissettirmek istemişti. Sultan Aziz, ikinci seyahatini Avrupa’ya yapmış. Paris, Londra, Viyana gibi önemli başkentlerde kalmış, çeşitli temaslarda bulunmuştu.

Tanzimat’ın ilanı, batılılaşmanın, Avrupa ile daha yakın ilişkiler döneminin de başlangıcı olmuştu. Avrupa’dan kitaplar getirilip çevrilmiş, eğitim amacıyla hocalar dışarıya gönderilmiş veya özellikle askerî eğitim için de oradan hoca getirilmişti. Eğitim orta okul ve liselerin açılması ile yaygın hale getirilmeye çalışılmış, ülke meselelerinin çözümüne ilişkin, çeşitli arayışlara yer veren gizli-açık tartışma yapılan bir takım cemiyetler kurulmaya başlanmıştı. “Yeni Osmanlılar” (Jön Türkler) gibi cemiyetler, yurt içinde ve yurt dışında gazete ve mecmualar yayımlayarak fikirlerini yaymaya çalışmışlardı. Ziya Paşa, Namık Kemal gibi güçlü kalemler de bu dönemde yetişmişlerdi.

Sultan Abdülaziz, iri yapılı, uzun boylu, kumral tenli, ela gözlü, sert bakışlı ve siyah kısa sakalı vardı. Sade giyinmeyi sever, gösterişten hoşlanmazdı. İyi bir müzik eğitimi almış ve iyi ney çalardı. İnce duygulu, hassas, şair ve bestekârdı. Avrupa’yı gezmiş, o kültürü yakından görmüştü. Eğitimin gelişmesi, okullaşmanın arttırılmasına çalıştı. Şuray-ı Devlet kurulmuş, yabancılara mülk edinme haklarının verilmesi sağlanmıştı. Devlet idaresinin hukuka bağlı belli kurallar içerisinde yürütülmesine inanırdı.

Devrinde olan önemli olaylardan bazıları 1853'de Mısır ve 1867'de Avrupa seyahatlerine çıktı.

1868'de Şûrayı Devlet kuruldu. 1869'da Süveyş Kanalı acildi. 1871'de Mithat Pasa sadrazam oldu. Fakat iki ay sonra, bütçede açık olduğu halde açık olmadığını söyleyip, yalanı meydana çıkınca, sadrazamlıktan azledildi.

1874'de Hüseyin Avni Pasa sadrazam oldu. Bir yıl sonra azledilince, bu kindar adamın kini padişaha karşı son haddine vardı. Abdülaziz çok büyük bir adam kitliği ile karşı karsıya bulunuyordu. Kìme vazife vereceğini bilemiyordu.

Hiç bir ise yaramadıkları alenen ortaya çıkmış olan Mithat Pasa, Mahmud Nedim ve Hüseyin Avni Paşaların teşvikleriyle başlayan bir nümayiş ihtilâle döndü. Abdülaziz'i tahttan indirdiler. Tahttan indirilmekle de kalmayarak intihar süsü verip zorla öldürdüler.

Halbukì bu büyük padişah, zamanında Osmanlı Devletini, askerî bakımdan Dünyada ikinci veya üçüncü duruma getirmişti. Çok çalışkan, gayretli, dindar ve ilerisi için büyük ümitler taşıyan bu büyük Hakan, şahsiyetleri çok düşük olan bazı siyasîler tarafından, tahttan indirilmesi devletin bu kritik günlerinde felâket oldu. Bütün mal varlığı çapulcular tarafından yağma edildi. (Türkiye Tarihi, Yılmaz Öztuna, C.: 7, S. 70-1091)

5 Haziran 1876 senesinde şehit edildiği zaman 46 yaşında bulunuyordu. Cenazesi Divan yolu'ndaki Sultan Mahmud Türbesine defnedildi. (Allah rahmet eylesin).

Erkek cocuklari : Selim Mehmet, Mahmud Cemaleddin, Mehmet Şevket. Seyfeddin, şehzade Yusuf Ìzzeddin, Salahaddin, Abdülmecid.

Kız cocuklari : Saliba Sultan, Emine Sultan,Nãzime Sultan, Esmã Sultan, Emine Sultan, Eatma Sultan, Münire Sultan.  

Osmanlı Padişahları Ana Sayfası'na Dön