|
Mesneviden Hikayeler
MESNEVİ'DEN
HİKAYELER -CİLT 3-
KÖYLÜNÜN FENDİ
Şehirli, köylüyü gördükçe selam vermekte, “ Yahu,
ben filan kişiyim, adım da şu” demekteydi. Köylü” Olabilir, fakat sen kimsin,
nesin ben ne bileyim? Belki kötü bir adamsın, belki temiz bir adam. Ben, gece
gündüz, Tanrının işlerine hayran kalmış, dalmış gitmişim. Seninle hiçbir surette
mukayyet olmam ben. Kendi varlığımdan bile haberim yok. Varlığımdan bir kıl ucu
kadar bile eser kalmadı. Aklım, Tanrıdan başka hiçbir şeyden agah değil.
Gönlümde de Tanrıdan başka bir şey yok, canımda da” diyordu. Şehirli dedi ki: “
bu an, tam kıyamete benzedi: Kardeş, kardeşinden kaçmada!” Şehirli, köylüye “
Soframdan fazlasıyla yemek yemedin mi sen? Ben o adam değil miyim? Filan gün
sana feşman şey almadım mıydı, seninle buluşup görüşmez miydik? Aylarca bana
konuk olmaz mıydı?, sayısız ihsanlarıma, inamlarına nail olmadın mı? Halk,
aramızda ki sevgiyi duymuş, işitmiştir. Boğaz, nimet yerse yüz utanır”diye
anlatıp duruyor. Köylü de “saçma sapan ne söylenip duruyorsun ki? Ne seni
tanıyorum, ne adını, ne yerini!” diyordu. Beşinci gece gökyüzünü bulutlar
kapladı. Bir yağmur başladı ki gök bile bu yağışa şaşa kaldı. Artık bıçak kemiğe
dayanınca şehirli “ Ev sahibini çağırın” diye kapısının halkasını dövmeye
başladı. Köylü yüzlerce ısrardan sonra nihayet kapıya gelip “ Babasının canı ne
istersin, ne var” deyince şehirli, dedi ki: “ Bunca haktan vazgeçtim,bütün
zanlarımı, düşüncelerimi terk ettim. Zavallı cancağızım, beş günde bu sıcakta
yanıp şu soğukta donarak beş yıllık zahmet çekti.” Bildikten, dostani soydan
gelen bir cefa, ağyarın üç yüz bin cefasına eşittir. Çünkü insan, eşin dostun
cevrü cefada bulunacağını ummaz, tabiatı daima onun lütfuna, vefasına
alışmıştır. İnsanların uğradıkları bela ve mihnet, dikkat edersen anlarsın ki
alışmadıkları şeylerden meydana gelir. Şehirli: “ Ey sevgi güneşi zevale erişen
arkadaş, kanımı bile döksen helal ederim. Yalnız şu yağışlı gecede bize bir
bucak ver de kıyametten sen de bunun ecrine nail ol” dedi. Köylü, “Orada
bağcının sığındığı bir bucak var. Bağcı, o bucakta kurtları bekler. Kurt gelirse
öldürmek için eline yayını, okunu alır, bekler durur. Sen de o zahmeti
çekebilirsen ne ala, orası senin olsun. Fakat bu işi başaramazsan kendine başka
bir yer ara” deyince, Şehirli dedi ki: “Sana yüzlerce hizmette bulunayım, sen
tek yer ver. O yayı, oku da ver elime. Ben uyumam, üzümleri beklerim. Kurt
gelirse tam kellesinden vururum. İki yüzlü münafık. Allah için olsun sen beni
gece vakti yağmur altında, çamur üstünde bırakma da!” o bucak boşaltılınca
şehirli, çoluk, çocuğuyla beraber o daracık, o dönüp kımıldamağa bile imkansız
yere gitti. Selden, mağara bucağına sığınmış çekirgeler gibi adeta birbirlerinin
üstüne binmişlerdi. Bütün gece “ Aman yarabbi, sen acı. Biz değil buna, hatta
bunun iki yüz misline bile layığız. Aşağılık kişilerle dost olanın, adam
olmayanlara adamlık gösterenlerin layığı budur. Ham tamaha düşüp ulular
kapısındaki hizmeti bırakan, buna layıktır.
Temiz kişilerin taşını, toprağını öpüp yalamak
aşağılık adamlara hizmetten, onların bağına, bahçesine nail olmaktan yeğdir.
Gönlü aydın bir ere kul olmak, padişahların başına taç olmadan daha iyi. Ey yol
çavuşu, ey aykırı yollarda koşup duran, sen şu toprak yüzündeki padişahlardan
davul sesinden başka bir şey bulamazsın ki. Şehirliler bile ruha nispetle yol
uran hırsızlardan ibaretken köylü dediğim kim oluyor? Feyizden mahrum bir ahmak!
Aklına, tedbirine uymayıp gulyabani sesi duyunca o sese tabi olana bu layıktır”
diyorlardı. Yaptığı işe candan gönülden nadim oldu, oldu ama artık soğuk, soğuk
ah etmenin ne faydası var. Şehirli de bütün gece elinde yayla ok, her yanı gezip
dolaşmakta, her tarafta kurt araştırmaktaydı. Halbuki asıl kurt, kıvılcım gibi
ona sıçramış, musallat olmuştu da o bundan habersiz hala kurt arıyordu.
Sivrisineklerle pireler, kurt gibi o viranede onların başına üşüşmüş, onları
yaralayıp duruyordu. İnatçı kurdun saldırması korkusuyla sivrisinekleri kovmaya
da mecalleri yoktu. Kurt gelir de sürüye bir ziyan verirse köylü şehirlinin
saçını sakalını yolardı. Dertleri aşırı bir derecede, yürekleri ağızlarına
gelmiş bir halde beklerken, ansızın bir tepeden saldırıp gelmekte olan bir kurt
karaltısı göründü. Şehirli, yayını kurup bir ok attı, hayvanı vurdu, tepeden
aşağı düşürdü. Hayvan düşerken bir yellendi. Köylü, duyup eyvah dedi, ellerini
dizlerine vurdu. “ Be hey mürüvvetsiz, eşeğimin sıpasını vurdun” dedi. Şehirli,
“ Yok canım, dev gibi kurt. Karaltısına baksana, kurdun ta kendisi. Şeklinden de
kurt olduğu anlaşılıp duruyor” dediyse de, köylü, “Hayır, yellendi ya tanıdım
ben. Onun yellenmesini suyu şaraptan nasıl ayırt edersem öyle ayırt eder,
anlarım. Çayırlıkta benim sıpamı vurdun, öldürdün. Dilerim, neşe yüzü
görmeyesin” dedi. Şehirli, “;y, bak. Vakit gece, insan, geceleyin iyi göremez.
Gece ekseriye adamı yanıltır, başka şeyler gösterir. Herkes geceleyin gördüğünü
fark edemez. Hele bu gece hem karanlık, hem bulut var, hem şiddetli yağmur
yağmada. Bu üç karanlık, adamı pek yanıltır” dedi ama, köylü “ Hayır. Bu bana
gün gibi aşikar. Tanırım ben, bu yellenme, benim eşeğimin sıpasının yellenmesi.
Yolcu azığı nasıl tanırsa ben de yüz yel arasında bile o yeli tanırım” deyince,
şehirli dayanamadı, sıçrayıp köylünün yakasına yapıştı. Dedi ki: “ A hilebaz
sersem, a bunak mendebur, sen hem afyon yutmuş, hem esrar içmişsin. Bu üç
karanlık içinde eşeğin yellenmesini tanıyorsun da beni nasıl tanımıyorsun be hey
avare! Gece yarısı eşek sıpasını tanıyan adam, güpegündüz dostunu nasıl tanımaz?
Kendini dalgın ve arif gösteriyor da mürüvvetin, vefanın gözüne toprak
serpiyorsun. Benim kendimden ile haberim yok, gönlüme Tanrıdan başka hiçbir şey
sığmıyor ki. Dün yediğim bile aklımda değil. Bu gönül, hayretten başka bir
şeyden neşelenmiyor diye kendini müstağrak gösteriyorsun ama asıl akıllı, fakat
Tanrı mecnunu benim, bunu hatırında tut da şu kendimde olmayışımı mazur gör. Bir
insan, şer'an murdar olan hurma şarabı içse kendinde değilse şeriat, onu mazur
tutar. Sarhoş ve esrarkeşin karı boşaması ve bir şey satması, makbul ve muteber
değildir. O, çocuğa benzer, yaptığı affedilir, hürdür, serbesttir. Asıl tek
padişah olan Tanrıdan gelen sarhoşluksa insana yüz küpün şarabından ziyade tesir
eder, yüz küpün şarabından ziyade adamın aklını alır. Haydi yürü artık böyle
adama nasıl teklif olabilir ki? At düştü, elsiz, ayaksız bir hale geldi. alemde
eşek sıpasına kim yük yükler? Ebumerre'ye kim Farsça okutabilir? At topallamaya
başladı mı, üstündeki yükü alırlar. Çünkü Tanrı “ Köre teklif” yok dedi. Ben de
kendime karşı kör, fakat Tanrıyı görür oldum. Şu halde azdan da affedilmişim,
çoktan da!
Halbuki, sen, dervişlikten dem vuruyorsun,
kendinden olmadığını söylüyorsun, ebedi sarhoşlar gibi hayhuylarda bulunuyor,
naralar atıyorsun. Yeri gökten fark etmiyorum diyorsun ama Tanrı gayreti seni
bir sınadı ki! Eşek sıpasının yellenmesi seni böyle rüsvay etti, senin, ben
yoktum diye kendini nefyedişini ret ederek, varlığını ispat etti. Tanrı, sersem
adamı böyle rüsvay eder, kaçan avı böyle yakalar işte!” hey babam hey ben,
padişah kapısına çavuş oldum diyene yüz binlerce sınama var. Halk, onu bu
sınamayla tanımasa bile ileri gelenler, onun davasına delil ister, yolundan
nişan sorarlar. Aşağılık bir adam, terzilik davasına kalkışsa padişah, onun
önüne bir atlas kumaş atar. Bundan bir geniş kaftan yap der. Bu sınamayla yersiz
davaya kalkışanın başında iki boynuzdur peyda olur, öküzlüğü anlaşılıverir. Eğer
kötüleri sınama olmasaydı her puşt, savaşta Rüstem kesilirdi! Farz et ki puşt
zırh giymiş, kaç para eder? Savaşa girişip sıkışınca esir olacak değil mi? Tanrı
sarhoşu, kasırgadan ayrılır mı hiç? O , sur üfürülünceye kadar kendine gelmez.
Tanrı şarabı doğrudur, doğru yalanı yok. Sense şarap değil ayran içmişsin. Ayran
içmişsin , ayran içmişsin, ayran içmişsin.! Kendini Cüneyd ve Bayezid
gösteriyorsun. Yürü be, ben, baltayı kilitten fark edemem ki diyorsun ama. A
düzenbaz, kötülüğü tembelliği, kızgınlığı ve ihtirası bu sersemlikle nasıl
gizleyebileceksin? Kendini Mansur-ı Hallac göstermede, dostların pamuğuna ateş
urmadasın. Ben Ömer'i Ebuleheb'den ayırt edemem de gece yarısı eşek sıpasının
yellenmesini tanırım diyorsun ha! Senin gibi eşeğin bu sözüne inanan da
kendisini, hatırım için kör ve sağır eden bir eşektir. Kendini öyle pek yol
erlerinden sanma. Sen yol kesicilerin adamısın, herze yiyip durma! Sersemlikten
uç, akla doğru koş. Mecazi akıl, göklere uçabilir mi hiç? Kendini Tanrı aşıkı
gösteriyorsun ama kapkara Şeytanla aşkbazlık ediyorsun. Kıyamet günü aşıkla
maşuku birbirine bağlarlar da herkesin önüne çıkarı verirler. Sen kendini nasıl
oluyor da ahmak, dalgın gösteriyorsun? Üzümün kanı nerede? Sen bizim kanımızı
içmişsin! Yürü, benden uzaklaş hemen. Ben seni tanımıyorum. Kendini bilmeyen bir
arifim ben, köyün Behlül'üyüm ben diyorsun ha! Tanrı yakınlığına eriştin de
sanat, sanatkardan ayrı olmaz sanıyorsun ha! Şunu olsun görmez misin? Tanrı
velilerinin eriştikleri yakınlıkta yüzlerce keramet, yüzlerce iş güç var. Mesela
demir, Davud'un elinde mum oluyor. Halbuki senin elinde mum, demir kesiliyor!
Yaratma ve rızık verme yakınlığında herkes müsavidir, bu sıfatlar herkeste var.
Fakat bu ulular, Tanrı aşkının vahyi yakınlığına sahip olurlar. Babacığım,
yakınlık de çeşit, çeşittir. Güneş dağa da vurur, altına da! Fakat güneşin
altına bir yakınlığı var ki söğüdün bundan haberi bile yok! Kuru dal da güneşe
yakındır, yaş dal da. Güneş hiç ikisinden de gizlenir mi ki? Fakat yaş taze
dalın yakınlığı nerede? O daldan olgun meyveler devşirmede, olgun meyveler
yemedesin. Fakat bir de bak, kuru dal, güneşe yakınlığından kuruluktan başka ne
bulabilir? Akıllı, aklın başına gelince pişman olacak bir sarhoşluğa düşme. O
sarhoşlardan ol ki onlar şarap içmeye koyuldular mı olgun akıllar bile onlara
hasret çeker. Ey kedi gibi kocalmış fareyi tutan, o şaraptan içmiş onunla
gıdalanmışsan aslan tut aslan! Ey hayale kapılıp aslı olmayan kadehten hayal
şarabı içen, hakikat sarhoşları gibi sarhoşluk etme, o tarafa sarkıntılıkta
bulunma. Sarhoş gibi şu yana bu yana düşüp durmadasın ama sana bu tarafa yol
yok, o tarafa yürü. O yana yol bulursan ondan sonra bazan bu tarafa salın, bazan
o tarafta. Tamamıyla bu tarafa mensupken o tarafta dem varma. Madem ölümün
gelmemiş yalan yere can çekişme. Fakat ebedi hayata erişen ve ecelden korkmayan
Hızır canlı kişi mahluku tanımasa da caiz. Damağını vehmin zevkiyle
çeşnilendirir, varlık tulumuna üfürür, kendini havayla şişirip gururlanırsın
ama, bir iğneyle o yel kaçıp gider. Dilerim akıllı adam, bu çeşit semirmesin!
Kışın kardan testiler yapıyorsun, iyi ama hiç onlar suya dayanır mı?
3.CİLT ANA SAYFASI
MESNEVİDEN HİKAYELER ANA SAYFASI
|