KARAGÖZ OYUNUNUN TEKNİĞİ

1-) KARAGÖZ VE HACİVAT KUKLA ORTAOYUNU'NDA KULLANILAN MALZEMELER (Mili Kütüphane)

KARAGÖZ def 'i.
Çapı : 31 cm.
Derinliği :4,5 cm.
Tek tarafına deri gerilmiş tahta kasnak, kasnağa takılı 8,5 cm. çapında 5 çift zil var.

KARAGÖZ düdüğü. Nareke (Kamıştan)
Boyu : 16 cm.
Çapı : 2 cm.
Bir ucuna ince kâğıt gerilmiştir.

KARAGÖZ figürü değnekleri. Çift uçlu.
* 2 Adet 48.5 x 1.4 cm.
10 Adet 48.5 x 1.4 cm.
2 Adet 40 x 1.4 cm.
3 Adet 33 x 1.4 cm.
* 1 Adet 41 x 1.4 cm.
* Uçlarından biri deliklidir.

KARAGÖZ figürü değnekleri. Tek uçlu.
7 Adet 53 x 1.4 cm.
3 Adet 48,5 x 1.4 cm.
2 Adet 43 x 1.4 cm.

KARAGÖZ perdesi.
En : 85 cm.
Boy : 125 cm.
Cinsi : Kalın Amerikan bezi.

KARAGÖZ oynatım tezgâhı.
Yükseklik : 188 cm.
Uzunluk : 279 cm.

2) Oynatım Tekniği (Karagoz.Net)

Karagöz perdesi 180 cm X 100 cm ebadındadır ancak bu oran oyunun yapısına göre değişebilir. Perdenin alt tarafında peş tahtası denilen bir tezgah bulunur. Perdeyi aydınlatan ışık kaynağı ve oyunda kullanılacak tasvir, nâreke, tef vs. bu tezgahın üzerinde bulunur. Ayrıca, zaman zaman perdede aynı anda ikiden daha fazla tasvir kullanıldığı zamanlarda hareketsiz duran tasvirlerin sopalarının takıldığı Y şeklinde çatal (hayal ağacı) sopalar takılır. Karagöz oynatan usta konuşan tasvirleri iki eliyle idare ettiği zamanlarda diğer tasvirlerin perdeye yapışık halde durmalarını hayal ağacı sağlar. Karagöz oyununu "hayali" adı verilen tek kişi oynatır, iyi bir hayali iyi şarkı söyleyebilmelidir, iyi şarkı söylemekten kasıt bir şarkıcı gibi söylemek değildir. Şarkıyı "usûl" içinde kalarak karikatürize etmek gerekir ki bu normal bir şekilde şarkı söylemekten çok daha zordur. Ayrıca şarkıyı söylerken hangi tipleme için söylüyorsa o tiplemenin ses tonunu ve lehçesini kullanmak zorundadır. Çünki perdede o şarkıyı söyleyen aslında perdeye gelen tiplemedir. Hayâlî'nin yanında yardak adı verilen bir yardımcı olur. Yardak tef çalar, rol sırası gelen tasvirleri hayâlîye verir, gerekirse şarkı söyler. Tef çalmak kolay gibi görünürse de aslında göründüğü kadar kolay değildir. Hakkıyla tef çalabilmek için Türk Sanat Müziğinde kullanılan basit usülleri bilmek gerekir.
Karagöz oyunlarında, oyuna giren her tipleme kendi karakteristiğine uygun bir şarkı eşliğinde perdeye gelir. Bazı eserler bazı tiplemeler ile o kadar sık kullanılmıştır ki adeta bu eserler ilgili tipleme ile özdeşleşmiş ve zaman içinde neredeyse yapay bir Karagöz musikisi ortaya çıkmıştır. (Klasik karagöz oyunlarında sıkça kullanılan eserlerin listesini ve notalarını Musiki sayfasında bulabilirsiniz. Eser ismine tıkladığınızda nota sayfası açılır, arka planda da MIDI formatında sesi çalar). Eskiden karagöz oyunlarında sekiz on kişilik bir saz heyeti bulunur ve tiplemeler bu saz heyetinin seslendirdiği şarkılar eşliğinde perdeye gelirlermiş. Ne yazık ki günümüzde ekonomik olanaksızlıklar yüzünden bu tür bir uygulama yapılamamaktadır.

2)Tasvir yapım tekniği (Nilüfer Zeynep ÖZÇÖREKÇİ GÖL)

Karagöz oyunundaki kişiler ve şekiller deriden yapılan tasvir, suret veya figür ismi verilen şekillerle canlandırılır. Tasvirler cam deri tekniği ile tabaklanan, şeffaflaştırılmış deve, düve, at ve eşek derilerinden yapılır. Tasvir yapımının temelinde iyi bir deri işçiliği vardır. Tasvir için hazırlanan deriden, yapılacak tasvir büyüklüğündeki deri bahçıvan makasıyla kesilip nemlendirilerek kaba kağıt altında bir süre bekletilir. Nemlendirilen deri kalıbın üzerine konulup çini mürekkebi kullanılarak rapido kalemle çizilir. Çizginin dışından kesilip makas yerleri çekiçle dövülerek yassılaştırılıp kalıp hazırlanır. Hazırlanan kalıp nevregan adı verilen büyüklü küçüklü çeşitli boyutlardaki özel kesme bıçaklarıyla işlenir. Nevreganlama işlemi ıhlamur ağacından bir tahta parçasının üzerinde yapılır. Nevreganla tasvir çeşitli büyüklükteki delikler açılarak işlenir. Deri artıkları yassı nevreganla çift taraflı temizlenir. Bu işlem tamamlandığında deri (eğe ile çizilip ağaç kenarında bastırılarak kesilen) cam parçası ile deliğin açılış yönüne doğru delikleri kapatmasın diye dikkatlice temizlenir.Tasvirler boyanırken renkleri elde etmek için kök boya da denilen doğal katkı maddeleri (nar şerbeti, bal, ağaç kabukları, ceviz kabuğu vb.) kullanılır. Bunun yanısıra ekolin boyalar ve çini mürekkebi kullanılmaktadır. Tasvirler çift taraflı boyanıp, çini mürekkebi ile kontür çekilerek boyama işlemi tamamlanır. Daha sonra sopaların takılacağı delikler çiçek zımbası adı verilen bir aletle delinerek üstüne düğme adı verilen deri parçası dikilerek hazırlanır. Hazırlanan parçalar birbirine kat küt adı verilen ameliyat ipliği ile özel bir bağlama yöntemi kullanılarak birleştirilir. Bitirilen tasvir eğrilme, bükülme olmasın diye bir süre baskıda tutulur.

HAYAL PERDESİ KARAGÖZ&HACIVAT ANA SAYFASI