| Saygıdeğer Efendiler, şimdi isterseniz yüksek hey'etinize
29 Ekim 1923 Pazartesi günü Ankara'da geçen olayı kısaca anlatmaya
çalışayım.
Pazartesi günü saat 10.00'da Halk Partisi grubu, Grup Yönetim Kurulu
Başkanı Fethi Bey'in başkanlığında toplandı. Bakanlar Kurulu üyelerinin
seçimi görüşmelerine başlandı.
Başkan - Yönetim Kurulu, hazırlık niteliğinde olmak üzere, Genel
Kurul'a sunulmak üzere bir Bakanlar Kurulu listesi hazırladı. Yönetim
Kurulu, kesin bir şey tespit etmiş değildir. Karar saygıdeğer kurulumuzundur.
Kabul ederseniz okunsun, sözleriyle, Genel Kurul'a, Başkanlığında
Fuat Paşa'nın bulunduğu bir hükümet listesi sunar. Okunan bu listede
İktisat Bakanlığına aday gösterilen Celâl Bey (İzmir) söz alarak
Bakanlar Kurulu'nun önemini belirtmiş ve kendisinin seçilmesini
teklif etmiş. Özellikle "bu listede adları görülen kimseler
çekilenlerden daha kuvvetli değildir. Bizden refah ve ıslahat isteyen
bir millet vardır. Herhalde yeniler eskilerden daha kuvvetli olmalıdır.
Seçimde acele etmeyelim. Hele Hükûmet Başkanı'nı seçerken iyi düşünelim"
görüşünü ileri sürmüş.
Saip Bey (Kozan) - Meclis Başkanlığı'na Fethi Bey, Başbakanlığa
İsmet Paşa seçilmelidir, demiş.
Ekrem Bey (Rize) - Yeni hükûmet eski hükûmetin boşluğunu doldurabilecek
mi? Reis Paşa Hazretleri, mümkünse bu konudaki düşüncelerini ifade
buyursunlar; aydınlanalım (ben o sırada Meelis'te bulunmuyordum)
şeklinde kontışmuş.
Zülfü Bey (Diyarbakır) - Yetki Parti Meclisi'nindir. Bu hak, grup
Yönetim Kurulu'nun değildir. Parti Meclisi toplansın! .. isteğinde
bulunmuş...
Mehmet Efendi (Bolu) - Seçilecek hükûmet ancak bir ay dayanabilir.
Hükûmetin böyle sık sık değişmesi, memleket ve milleti kötü ve güç
bir duruma sürükler. Hükûmet istifa sebebini açıkça anlatmazsa herhangi
bir hükûmet seçimine katılmam. Önce sebebi anlayalım sonra seçim
yapalım.
Faik Bey (Tekirdağ) - Listede gösterilen isimler öncekilerden daha
kuvvetli değildir. Parti Meclisi toplanıp bu meseleyi halletsin.
Vasıf Bey ( Saruhan ) - ( İsmet Paşa'nın hizmetlerinden bahsettikten
sonra) Memleketi, milleti niçin bırakıyor? Liderlerimiz bizi aydınlatmamıştır.
Sayın Başkanınız (beni kastetmiş olacak) bizi niçin aydınlatmıyor,
demiş ve uzun bir konuşma yapmış.
Necati Bey (İzmir) - Memleketin güvendiği kimselerin bizi bırakıp
aynlmalarını kabul edemeyiz. Sayın Başkanımız bizi aydınlatsın ve
uyarsın. İçeriye ve dışanya karşı kuwetli bir hükûmete kesinlikte
ihtiyacımız vardır.
Başkan Fethi Bey - Yönetim Kurulu'nun yaptığı bu liste ne Paşa'nın
ve ne de Yönetim Kurulu'nundur, şeklinde bir açıklama yapmayı gerekli
bulmuş.
Doktor Fikri Bey ( Ertuğrul ) ( 215 ) - Vasıf v Necati Bey'lerin
düşüncelerine katılınm. Memleket sütliman değildir. Memleket idaresi
gelişigüzel yapılacak bir seçime terk edilemez. Kuvvetli şahıslardan
kurulu bir hükûmet seçilmelidir.
Recep Bey (Kütahya) - Arkadaşlar sözlerini bitirsinler, sonra Gazi
Paşa Hazretleri söylesinler (Henüz toplantıda değildir).
İlyas Sami Bey (Muş) - Sayın Başkanımız Gazi Paşa Hazretleri düşüncelerini
ifade buyursunlar. Bunalımın doğduğu gün giderilmesi daha yararhdır.
Erteleme şiddetlenmesine yol açar. Bir Hükûmet Başkanı seçelim.
Yirmi dört saatlik bir süre tanıyalım. Arkadaşlarını bulsun. Kuvvetli
bir hükûmet kurulsun.
Abdurrahman Şeref Bey ( rahmetli İstanbul Milletvekili) - Bazı
arkadaşlar telâş ediyorlar. Bu her memelekette görülen bir şeydir.
Hepimizin amacı vatanın saadetidir. Bir makine kurup tıkır tıkır
işletemiyoruz. Bu da doğru. Kuwetli bir hükûmeti nasıl bulmalı hastalığı
nasıl keşfetmeli? Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'muzu göz önüne alalım.
Hükûmetin görevini belli edelim. Meclis, göri.işlerini söylesin.
Ondan sonra Reis Paşamız da görüşlerini ifade buyursunlar. Bir sonuca
varalım. Herkes bir işe yarar. Herkesi yaradığı işte kullanmalı.
Şahıslardan söz etmeyelim. Vatanın yüksek çıkarlarında birlikteyiz.
Reis Paşa Hazretleri görüşlerini ifade buyursunlar.
Eyüp Sabri Efendi (Konya) - Ne olursa olsun bir seçim zarureti
ile karşı karşıya bulunuyoruz. Bundan önceki Hükûmet üyelerinin,
yeniden seçilmiş olsalar bile kabul etmeyeceklerine karar verdiklerini
işitiyoruz. Yüce Meclis bu kararı kaldırmalıdır.
Recep Bey (Kütahya) - Üç esaslı noktaya dokunacağım. Birincisi
şekil, ikincisi çalışma eksikliği, üçüncüsü manevî birliğimizde
açılan gediktir. Şekillerde eksiklik olursa iyi bir sonuç vermez.
Eldeki listede yer alan değerli arkadaşlar hangi zamanda hangi şartlar
altında çalışacaklardır; belli değil. Kuvvetli bir şahsın kencii
arkadaşlarını bularak bir hükûmet kurması gerekir. Recep Bey, özellikle
bu son nokta üzerinde uzun bir konuşma yapmış ve açıklamalarda bulunmuş.
Talât Bey (Ardahan) - Recep ve Abdurrahman Şeref Bey'ler pek güzel
açıkladılar. Hükûmet Başkanı'nın görevi nedir? Görev ve yetki Kanununu
hâlâ çıkarmadık. Gazi Paşa Hazretleri bizi aydınlatmak lûtfunda
bulunsunlar, demiş.
|
