Sarı Saltuk

Türkistan taraflarından Anadolu’ya gelip İslamiyetin yayılması için çalışan mücahit Türk derviş ve erenlerindendir. İsmi, Muhammed Buhari’dir. Sarı Saltuk Lakabı ile meşhur olmuştur. Doğum ve vefat tarihleri kesin bilinmemekle birlikte, 13. yüz yılın 2. yarısında yaşamıştır. Türbesi Baba Dağı’ndadır.

Hoca Ahmet Yesevi Hazretleri, Hacı Bektaş-ı Veli’den sonra Sarı Saltuk’u Horasan erenlerinden 700 kişi ile birlikte Hacı Bektaş-ı Veli’ye imdada gönderdi. Meşhur tahta kılıcını Sarı Saltuk’un beline kuşatarak şu nasihati verdi: “Saltuk Muhammed’im! Bektaş’ım seni Rum’a göndersin. Var git Leh diyarında Makedonya ve Dobruca’da yedi krallık yerde nam ve şan sahibi ol!”

Sarı Saltuk ve yanındaki 700 mücahit, gazi, derviş Anadolu’ya geldiler. Hacı Bektaş-ı Veli, Hoca Ahmet Yesevi Hazretlerinin emrine uyarak Sarı Saltuk’u Dobruca’ya gönderdi. Sarı Saltuk, Sakarya boyundan hareketle Dobruca’ya geçerek Baba Dağı’nı merkez edindi.

Sarı Saltuk, güzel ahlak ve kahramanlığı ile Batı Türkleri arasında efsaneleşti. Hamse sahibi şair Nev’izade Atai, Kitab-ı Nefehat-ül-Ezhar der Cevab-ı Mahzen-il-Esrar’da ve Kemalpaşazade Mohaçname’sinde; “Dobruca Kırı dedikleri yerde Sahib-i Serir-i vilayet, Tacdar-ı İklim-i keramet, Sarı Saltuk Sultanın ki havarık-ı adat-ı kahire ve bevarık-ı keramet-ı bahire ile zahir olan emir-suret fakir-siret azizlerdendi.” Diyerek keramet sahibi bir veli olduğunu bildirmektedir.

Türk hakimiyetinin ulaştığı her yerde onun adına türbeler, makamlar, tekkeler yapılmıştır. Baba Dağı’nda ki türbesinin Evliya Çelebi’ye göre Sultan II. Bayezid Han’ın yaptırdığı, Kili ve Akkerman Kalelerinin fethi sırasında burada 2 rekat namaz kılarak türbenin yerinin bulunduğu rivayet edilir. Kanuni Sultan Süleyman Han’da 1538 senesindeki seferde türbeyi ziyaret edip, hayır ve hasenette bulundu.

Sarı Saltuk’un edebiyatımızda da mühim yeri vardır. Hayatı destani şekilde de olsa Satukname adındaki eserde geniş olarak elşe alınmıştır. Kitabın ortaya çıkışında Cem Sultan’ın rolü pek büyüktür. Fatih Sultan Mehmet Han, Uzun Hasan üzerine sefere çıkarken, Cem Sultan’ı Edirne’ye göndermişti. Edirne’den Baba Dağı’na geçen Cem Sultan Sarı Saltuk’un menkıbelerini dinleyip hayran kalmıştır. Bunun üzerine, maiyetinde bulunan Ebü’ül Hayr-ı Rumi’yi vazifelendirerek bu menkıbeleri derlemesini istemiştir. Müellif Anadolu  ve Rumeli’yi adım adım dolaşıp Saltukname’yi 7 senede 3 cilt halinde yazmıştır.

 ANADOLUNUN MANEVİ FATİHLERİ ANA SAYFA